12/10/1944. Η απελευθερωση της Αθηνας. Οι ναζι φευγουν, οι ταγματασφαλιτες δολοφονουν

Στις 12 Οκτωβριου του 1944 -ηταν Πεμπτη- απελευθερωθηκε η Αθηνα. Τα ναζιστικα στρατευματα αποχωρησαν απο το κεντρο της πολης νωρις το πρωι, εχοντας υποστειλει πρωτα απο την Ακροπολη τη σημαια του γερμανικου εθνικοσοσιαλιστικου κρατους.

images

Η υποστολη της ναζιστικης σημαιας θα αναδειχθει στο συμβολικο χρονικο σημειο της Απελευθερωσης. Ομως η πραγματικη αποχωρηση των Γερμανων απο την πρωτευουσα της Ελλαδας θα γινει την επομενη μερα.

απελευθερωση αθηνας 16

Οι τελευταιες ημερες της Κατοχης δεν ηταν αναιμακτες. Πολιτικη των κατακτητων ηταν η καταστροφη των υποδομων της χωρας. Την παραμονη της αναχωρησης τους και κατ’ απαιτηση των δωσιλογων συνεργατων τους, ειχαν επιτεθει στην προσφυγικη Καισαριανη, που αποτελουσε εστια της αντιφασιστικης αντιστασης, δολοφονωντας με απαγχονισμο τους αγωνιστες που συνελαβαν.

απελευθερωση αθηνας 7

Το βραδυ της 12ης προς 13η Οκτωβριου οι γερμανικες δυναμεις αποχωρουν απο την περιμετρο της πολης καταστρεφοντας καθε βασικη υποδομη. Την ιδια στιγμη που οι δεκαδες χιλιαδες των κατοικων βγαινουν στους δρομους για να γιορτασουν την απελευθερωση, τα γερμανικα στρατευματα καταστρεφουν καθε βιομηχανικη υποδομη. Απο τα εργοστασια του Πειραια εως το αεροδρομιο Τατοϊου.

Γερμανικο σαμποταζ

Η σημαντικοτερη προσπαθεια των Γερμανων θα γινει στον Πειραια, το πρωι της 13ης Οκτωβριου. Θα προσπαθησουν να ανατιναξουν τις λιμενικες εγκαταστασεις της Ηλεκτρικης Εταιρειας (Παουερ). Η Ηλεκτρικη Εταιρεια παρηγε την ηλεκτρικη ενεργεια για ολον τον αστικο χωρο του Λεκανοπεδιου. Οι Γερμανοι ειχαν παγιδευσει με εκρηκτικες υλες απο πριν τα κυριοτερα κτηρια του Πειραια, ωστε να μπορουν να διαχειριστουν την καταστροφη τους κεντρικα. Οι δυναμεις του ΕΛΑΣ καταφεραν να κοψουν τα καλωδια, σωζοντας πολλα απο τα παγιδευμενα κτηρια. Το εργοστασιο της Ηλεκτρικης Εταιρειας το προστατευε το 10ο Ταγμα του 6ου Συνταγματος του ΕΛΑΣ. Μολις οι Γερμανοι εφτασαν στην εισοδο του εργοστασιου δεχτηκαν τα πυρα των ΕΛΑΣιτων. Η μαχη κρατησε δυομισι ωρες και ηταν σκληρη. Οι Γερμανοι εχασαν εννεα στρατιωτες ενω αλλοι 45 συνεληφθησαν. Ο ΕΛΑΣ ειχε 11 νεκρους. Το εργοστασιο σωθηκε.

«Η υπογραφη του κτηνους»

Ετσι επιγραφεται το πρωτοσελιδο αρθρο της εφημεριδας «Ελευθερια» που κυκλοφορησε στις 14 Οκτωβριου. Ειναι πολυ ενδιαφερουσα η περιγραφη της νυκτας απο τη 12η εως τη 13η Οκτωβριου: «Καθ’ ολην τη νυκτα της Πεμπτης προς Παρασκευην εμαινοντο τα κακουργα ενστικτα των ουνων. Απο του πολυπαθους Πειραιως μεχρι του Περαματος τιποτε δεν εμεινεν ορθιο. Τιποτε.

απελευθερωση αθηνας 3

»Η καταστροφη ειναι απεριγραπτος και ειναι η μεγαλυτερα απ’ οσας επεφεραν οι Βαρβαροι εις τον τοπον αυτον… Συντριμματα μοχθου εκατο ετων ηπλωθησαν εις του Βασιλειαδου, εις τα «σιλο», εις τα κρηπιδωματα, εις τας αποθηκας «Σελλ» και της «Σοκοπελ» – παντου. Ποσον μεγαλη ειναι η καταστροφη και ποσον δικαια η λυσσα μας και ποσον κολοσσιαιον το αιτημα μας δια μια ολοκληρωτικην εκδικησιν μονον αν αναλογισθη κανεις οτι ο Πειραιευς ως λιμην δεν υφισταται, οτι η οικονομιαν της Χωρας, ο επισιτισμος μας, η ευημερια της Αυριον υπεστησαν τεραστιον πληγμα υπολογιζομενα εις εκατομμυρια χρυσων λιρων -αυτα τα οποια γενεαι και γενεαι Ελληνων εμαζευαμε δεκαραν δεκαραν- θα ημπορεσει να εννοησει».

Η επομενη μερα

Με την πληρη αποχωρηση των Γερμανων εγκατασταθηκε στην Αθηνα μια τριμελης επιτροπη για να προετοιμασει το εδαφος για την αφιξη της εξοριστης αστικης κυβερνησης, την οποια ειχαν αναγνωρισει το ΕΑΜ και το ΚΚΕ στο Συνεδριο του Λιβανου ως τη μοναδικη κυβερνηση του τοπου. Η περιοδος μεχρι την αφιξη της κυβερνησης δεν ηταν ομαλη και σημαδευτηκε απο τις συγκρουσεις μεταξυ των δυναμεων του ΕΛΑΣ και των οργανωμενων στα Ταγματα Ασφαλειας συνεργατων των κατακτητων. Η πιο εντονη δραση των ακροδεξιων συμμοριων συνεβη την 15η Οκτωβριου, οταν ανοιξαν πυρ στην περιοχη της Ομονοιας κατα του πληθους που πανηγυριζε, σκοτωνοντας επτα ατομα.

απελευθερωση αθηνας 10

Την επαυριο της απελευθερωσης της Ελλαδας απο τους ναζι η μεγαλυτερη οργανωμενη -πολιτικα και στρατιωτικα- δυναμη που ειχε υπο τον ελεγχο της σχεδον το συνολο της ελλαδικης επικρατειας ηταν η Αριστερα. Ενα ευρυ μετωπο κομμουνιστων, σοσιαλιστων αλλα και αρκετων φιλελευθερων ειχε συγκροτησει το ΕΑΜ (Εθνικο Απελευθερωτικο Μετωπο) και ειχε δημιουργησει το στρατο του υπο την επωνυμια ΕΛΑΣ (Ελληνικος Λαϊκος Απελευθερωτικος Στρατος), του οποιου οι δυναμεις κυμαινονταν μεταξυ 50.000-100.000. Παραλληλα ειχε δημιουργησει τη νεολαια της ΕΠΟΝ (Εθνικη Πανελληνια Οργανωση Νεων) με 800.000 μελη και την Αλληλεγγυη, που ηταν η κοινωνικη οργανωση υποστηριξης και επιμελητειας, της οποιας τα μελη εφταναν το ενα εκατομμυριο.

απελευθερωση αθηνας 8

 

απελευθερωση αθηνας 18

Το ΕΑΜ και το ΚΚΕ

Κυρια δυναμη του ΕΑΜ ηταν το ΚΚΕ, το οποιο, οπως φανηκε απο τις συμφωνιες που συνηψε στην Καζερτα και στον Λιβανο, αποσκοπουσε στη δημιουργια μιας αστικης δημοκρατιας, οπου θα υπηρχε ελευθερια πολιτικης δρασης. Το ΚΚΕ εχοντας απελευθερωθει απο την κυριαρχια της «Κομιντερν» και αντιδρωντας στην παραδοσιακη πολιτικη των βορειων σλαβικων χωρων για δημιουργια μακεδονικου ζητηματος εντος των ελληνικων συνορων απερριψε τις προτασεις του Τιτο και των Σλαβων κομμουνιστων για συμμαχια μαζι τους και ειχε στραφει προς την αναζητηση συμμαχιων και νομιμοποιησης στους δυτικους «συμμαχους».

απελευθερωση αθηνας 11

Φαινεται ομως οτι η παραδοσιακη βρετανικη αποικιοκρατια απο πολυ νωρις ειχε οργανωσει τον εγκλωβισμο της Αριστερας στα γεωπολιτικα της σχεδια. Ο αδιστακτος Ουινστον Τσορτσιλ -που 25 χρονια πριν ειχε κρατησει ανοιχτα ανθελληνικη σταση υποστηριζοντας το κεμαλικο κινημα και υπονομευοντας την ελληνικη προσπαθεια για ενσωματωση του Σαντζακιου Σμυρνης και της Ανατολικης Θρακης- γραφει προς τον Αντονι Ιντεν λιγο πριν απο τη διασκεψη του Λιβανου (17-20 Μαϊου 1944): «…Προφανως οδηγουμαστε σε αναμετρηση με τους Ρωσους, λογω των κομμουνιστικων συνωμοσιων τους σε Ιταλια, Γιουγκοσλαβια και Ελλαδα… Ειμαστε στ’ αληθεια διατεθειμενοι να συναινεσουμε στην κομμουνιστικοποιηση των Βαλκανιων και της Ιταλιας;». Οριζει παραλληλα τη βρετανικη στρατηγικη: «…Πρεπει να επιτυχουμε ρηξη με το ΕΑΜ, πριν αυτο συνδεθει πολυ με τους Σοβιετικους. Θα πρεπει αν ειναι δυνατον να δημιουργησουμε ενα τετοιο χασμα που να δωσει στους Σοβιετικους να καταλαβουν οτι θα πρεπει να το σκεφθουν πολυ σοβαρα πριν παρουν οποιαδηποτε αποφαση».

απελευθερωση αθηνας 21

Στην παγιδα των Βρετανων

Το ΕΑΜ και το ΚΚΕ θα πεσουν στην παγιδα και θα συναινεσουν στη βρετανικη μεθοδευση υποτασσοντας (ακομα και) τις στρατιωτικες τους δυναμεις στον Βρετανο στρατηγο Σκομπι και ελπιζοντας στις αγαθες προθεσεις των Βρετανων και του Γεωργιου Παπανδρεου. Στις 18 Οκτωβριου εφτασε απο τη Μεση Ανατολη η κυβερνηση. Εγκατασταθηκε στην Αθηνα και μετασχηματιστηκε σε «κυβερνηση εθνικης ενοτητας».

 

Ο Παπανδρεου υπηρξε ο ανθρωπος που επελεξε να εφαρμοσει τις βρετανικες μεθοδευσεις και να στηριξει την πολιτικη του κυριαρχια στις βρετανικες λογχες. Ενα μηνα πριν (22 Σεπτεμβριου 1944) θα στειλει στον Τσορτσιλ το παρακατω τηλεγραφημα ζητωντας την αμεση αποστολη βρετανικων στρατιωτικων δυναμεων: «Δυναμαι να σας διαβεβαιωσω οτι η σταθεροτης της ελληνικης κυβερνησεως θα διατηρηθει πληρως κατα τας επικειμενους κρισιμους στιγμας. Δεν γνωριζω τους λογους δια την απουσια της Βρετανιας. Μονον η αμεσος παρουσια εντυπωσιακων βρετανικων δυναμεων εις την Ελλαδα και ως τας τουρκικας ακτας θα ητο δυνατο να μεταβαλει την καταστασιν. Απο την επικοινωνια μου μετα του αρχιστρατηγου των Συμμαχικων Δυναμεων, γνωριζω οτι υπαρχουν δυσκολιες επι του θεματος αυτου. Παντως, αι επιτυχιες εις τον πολεμον αυτον εις τοσον πολλας αποστολας, τας οποιας αλλοι εθεωρουν απραγματοποιητους, δικαιολογουν την ελπιδα της μαρτυρικης Ελλαδος πως η αμεσος και αποφασιστικη επεμβασις θα διορθωσει την καταστασιν».

Ο δρομος για τα Δεκεμβριανα και την εμφυλια συγκρουση ειχε ηδη ανοιξει.

—————————

* Διδακτωρ Συγχρονης Ιστοριας, μαθηματικος,https://kars1918.wordpress.com/

 

απευλευθερωση αθηνας 24

 

 

απελευθερωση αθηνας 22

απελευθερωση αθηνας 20

 

απελευθερωση αθηνας

 

απελευθερωση αθηνας 5

 

απελευθερωση αθηνας 19

απελευθερωση αθηνας 12

απελευθερωση αθηνας 14

Recommended For You