Το ελληνικο εργοστασιο που αντιστεκεται χωρις αφεντικα παραγοντας οικολογικα σαπουνια

imagesΗ Ιστορια της ΒΙΟ.ΜΕ ειναι μια αχτιδα φωτος στον χωρις τελος χειμωνα που διανυει η Ελλαδα. Ο ιδιοκτητης εβαλε λουκετο σ’ αυτο το εργοστασιο οικοδομικων υλικων, αλλα οι εργαζομενοι πηραν την αποφαση να το καταλαβουν και να ξεκινησουν μια αυτοδιαχειριζομενη οικολογικη παραγωγη χαρη στην τεραστια υποστηριξη του κοσμου.

Στα βορεια της Θεσσαλονικης, ενα απεραντος εμπορικος χωρος αντικαθιστα βαθμιαια αυτο που, πριν λιγο καιρο, ηταν μια βιομηχανικη περιοχη. Εν μεσω αυτου του καταναλωτικου ωκεανου, κρυμμενο πισω απο μια λεωφορο με ψηλα δεντρα, ενα σκονισμενο εργοστασιο θυμιζει πως δεν παει πολυς καιρος που εδω συναντουσες εργατες με φορμες εργασιας αντι για πελατες που σπρωχνουν καροτσακια. Το μερος μοιαζει εγκαταλελειμμενο, ολες οι εισοδοι σφραγισμενες και ενα μοναδικο αυτοκινητο ειναι παρκαρισμενο στον τεραστιο χωρο σταθμευσης. Να ομως, που απο ενα κτιριο, πισω απο ενα τοιχο παλιας λαμαρινας, φτανουν ποτε-ποτε υποκωφοι θορυβοι σπαζοντας τη σιωπη.
Για να μπεις στο εργοστασιο πρεπει να εχει αδεια. Ο χωρος φυλασσεται 24 ωρες το εικοσιτετραωρο απο τους εργαζομενους και απο κατοικους της περιοχης. Υπαρχει λογος: οι εργαζομενοι της ΒΙΟ.ΜΕ εχουν κανει καταληψη στους χωρους του εργοστασιου απο το 2011, οταν, δηλαδη, οι ιδιοκτητες αποφασισαν να διακοψουν ξαφνικα τη δραστηριοτητα του.

JPEG - 93.9 ko
Αποψη απο τη στεγη του εργοστασιου. Πισω απο τα ψηλα δεντρα ξεκινα η τεραστια εμπορικη περιοχη

Ανυπακοη στους νομους της αγορας

Η ιστορια μας θα μπορουσε να εχει την ιδια καταληξη με τοσες αλλες στην Ελλαδα των τελευταιων χρονων. Μια εταιρια (στην περιπτωση μας η Filgeram-Johnson, μητρικη της ΒΙΟ.ΜΕ) αποφασιζει να κατεβασει τα ρολα και να μην καταβαλλει τα δεδουλευμενα των περιπου πενηντα εργαζομενων που απασχολουνταν εκεινη τη στιγμη στο εργοστασιο. Μονο που αυτοι οι συγκεκριμενοι αποφασισαν να μην υπακουσουν στους νομους της αγορας. Επι ενα ολοκληρο χρονο τριαντα περιπου συνδικαλιστες εργατες καταλαμβανουν το εργοστασιο για να εμποδισουν τους ιδιοκτητες να σηκωσουν τα μηχανηματα. Τον πρωτο χρονο, καταφερνουν να επιβιωσουν με το πενιχρο επιδομα ανεργιας που λαμβανουν. Στη συνεχεια, και καθως ο αγωνας τους αρχιζει να διαδιδεται απο τα ΜΜΕ, αυξανεται και η στηριξη, αρχικα η τοπικη και μετα η διεθνης, που βοηθα στην καλυψη των οικονομικων και βιοτικων αναγκων των εργαζομενων. Ως αποτελεσμα μιας σειρας γενικων συνελευσεων, οι εργαζομενοι και οι υποστηρικτες τους αποφασιζουν να αναβιωσουν την παραγωγη. Αλλα στη θεση της παραγωγης κολλας για πλακακια, στην οποια ειδικευοταν προηγουμενως το εργοστασιο, επιλεγουν την παραγωγη φυτικων σαπουνιων και αλλων προϊοντων για το σπιτι. Αυτη η οικολογικη στροφη ηταν καθε αλλο παρα προφανης, ειδικα στην Ελλαδα οπου η σχετικη ευαισθησια δεν ειναι ιδιαιτερα ανεπτυγμενη. Οι εργαζομενοι της ΒΙΟ.ΜΕ επελεξαν να γινουν οικολογοι σπρωγμενοι απο την αναγκη και το ρεαλισμο. «Ξεραμε πως δε θα μπορουσαμε να συνεχισουμε την ιδια γραμμη παραγωγης, επειδη ειχαμε λιγα χρηματα, και τα μηχανηματα ειναι ακριβα και οι πρωτες υλες εισαγομενες. Ετσι ψαξαμε να βρουμε φτηνες πρωτες υλες που υπαρχουν στη χωρα μας. Κι εμεις εδω στην Ελλαδα εχουμε πολυ λαδι!», μας λεει η Τινα, που εργαζεται εδω απο την αρχη της νεας φασης παραγωγης. Και, φυσικα, ειχαμε και την τοπικη στηριξη που μας επεισε να κανουμε μια καινουρια αρχη στον τομεα των οικολογικων προϊοντων που ειχαν μεγαλυτερες πιθανοτητες πωλησης στα δικτυα των οπαδων αυτου του τροπου ζωης.

Καμια αναγκη για αφεντικα

Μια αλλη σημαντικη αλλαγη συνεβη μετα την επαναλειτουργια: το δικο τους εργοστασιο, αποφασισαν να το δουλεψουν χωρις αφεντικα. Οταν ρωταω το Δημητρη, εναν απο τους πρωτοστατες του αγωνα, που στριφογυριζει στην καρεκλα του περιμενοντας να του μεταφρασουν τις ερωτησεις, γιατι αποφασισαν να οργανωθουν μ’ αυτο τον τροπο, μου απαντα με τον τονο ανθρωπου που λεει το πιο προφανες: «Το αφεντικο εφυγε, γιατι να ψαξουμε να βρουμε αλλο; Εγω προσωπικα τον ειχα δει ολες κι ολες δυο φορες μεσα σε δυο χρονια. Δεν τον εχουμε αναγκη για να λειτουργησουμε τις μηχανες που εμεις χρησιμοποιουμε καθημερινα». Αλλα αναγνωριζει πως το περασμα απο μια ιεραρχικη οργανωση οπου υπαρχει διαιρεση και αναθεση καθηκοντων σε μια κατασταση απολυτης αυτοδιαχειρισης «δεν ηταν ευκολο. Για την ακριβεια, ακομα δεν ειναι. Αλλα μαθαμε να καταλαβαινουμε ο ενας τον αλλο. Το εγω εγινε εμεις. Δεν ειναι απ’ τη μια πλευρα η εξουσια και απ’ την αλλη εμεις [οι εργαζομενοι], οπως πρωτα, αλλα μονο εμεις, ολοι με τον ιδιο βαθμο εξουσιας».

JPEG - 103.9 ko
Ο Δημητρης μας δειχνει τα προϊοντα του εργοστασιου.

Η Τινα καθεται διπλα του σε μια απο τις πλαστικες καρεκλες που ειναι τοποθετημενες κυκλικα για να δεχονται καθημερινα τους επισκεπτες: εκτος απο μενα, υπαρχουν Ιαπωνες δημοσιογραφοι, Ισπανοι και Ελληνες ντοκιμαντεριστες, Γαλλοι ταξιδιωτες. Μας περιγραφει την οργανωση της ΒΙΟ.ΜΕ: «Περαν των ατυπων συζητησεων κατα τη διαρκεια της δουλειας, κανουμε συνελευση δυο φορες της βδομαδα». Ολοι μπορουν να κανουν τα παντα, αν και καποιες εργασιες που προϋποθετουν εξειδικευση τις αναλαμβανουν συγκεκριμενα ατομα. «Καθως εγω μιλαω αγγλικα, ασχολουμαι προσωπικα με τις σχεσεις με τους δημοσιογραφους και καθε ειδους στηριξη που μας ερχεται απο το εξωτερικο», μας λεει. Σημερα, υπαρχουν σχεδον τοσοι επισκεπτες οσοι και εργαζομενοι και το εργοστασιο, αδειο σαν εκλογικο τμημα τη μερα των ευρωεκλογων, δινει την εντυπωση οτι δουλευει σε αργη κινηση. Στα μελη του συνεταιρισμου θα αρεσε να εβλεπαν το χωρο εργασιας τους να ανθιζει οπως και στο παρελθον. «Θα μπορουσαμε να ειμαστε καμια πενηνταρια που να δουλευουμε εδω περα. Για την ακριβεια θα επρεπε να ειμαστε καμια πενηνταρια. Ολοι μας θελουμε να γινουμε περισσοτεροι και να εκμεταλλευτουμε στο επακρο τις δυνατοτητες του εργοστασιου», βιαζεται να προσθεσει ο Δημητρης. Ομως, διαφοροι παραγοντες κανουν δυσκολη την αυξηση σε ανθρωπινο δυναμικο. Πρωτ’ απ’ ολα, η οικονομικη κατασταση της χωρας, σε συνδυασμο με το περιορισμενο ταμειο τους, τους υποχρεωνει να επανεπενδυουν τα λιγοστα εσοδα στην αγορα πρωτων υλων αντι για την αγορα καινουριων μηχανηματων. Αλλα αυτος ο περιορισμος οφειλεται και στον τροπο διανομης των προϊοντων τους. Τα οικολογικα προϊοντα της ΒΙΟ.ΜΕ πωλουνται καταρχας μεσω του δικου της δικτυου αλληλεγγυης σε κτιρια υπο καταληψη, κοινωνικα κεντρα και σε διαφορες κοινοτητες που παραγγελνουν ολοκληρα χαρτοκιβωτια και αναλαμβανουν στη συνεχεια να τα διαθεσουν. Τα υπολοιπα πωλουνται σε φεστιβαλ και στην υπαιθρια αγορα των παραγωγων που οργανωνεται μια φορα το μηνα. «Θα μπορεσουμε να αναπτυχθουμε μονο αν βρουμε περισσοτερες επαφες στο εξωτερικο. Το επομενο βημα, λοιπον, ειναι να εμπλακουν περισσοτερα ατομα», λεει η Τινα.

JPEG - 97.6 ko
Σαπουνια που εχουν μολις χυθει στα καλουπια τους και περιμενουν να στεγνωσουν

Η ευθραυστη φλογα της ελληνικης ουτοπιας της αυτο-διαχειρισης

Η ΒΙΟ.ΜΕ, αυτος ο αγωνας των εργαζομενων που θεμελιωθηκε πανω σε μια στερεη λαϊκη στηριξη, εχει συχνα χρησιμοποιηθει σα λαβαρο του κινηματος των αυτοδιαχειριζομενων δομων της Ελλαδας, που γεννηθηκε, θα μπορουσαμε να πουμε, χαρη στον οικονομικο πολεμο που εχει βυθισει τη χωρα στο χαος. Αλλα ακομη, στο οικονομικο μετωπο, η εμπειρια αυτη ειναι ευθραυστη. «Οι μισθοι μας επιτρεπουν μετα βιας να επιβιωνουμε», μας εξηγει η Τινα. Ποσο μαλλον καθως εχουν εργαστει σκληρα για να αναδιοργανωσουν την παραγωγη και να υιοθετησουν την καινουρια τεχνογνωσια, φερνοντας ταυτοχρονα σε περας μια εντονη πολιτικη εργασια. «Δουλευουμε πολυ παραπανω απο οχτω ωρες τη μερα. Η ΒΙΟ.ΜΕ καταλαμβανει μεγαλο κομματι της ζωης μας. Θα προτιμουσαμε να δουλευουμε λιγοτερο, αλλα πρεπει να σκεφτουμε την επιβιωση μας» μας λεει, εμφανως επηρεασμενη. Σε διαφορες στιγμες, κατα τη διαρκεια της συνεντευξης, εδειξε μια καποια ενοχληση και απαντησε στις ερωτησεις με συντομες φρασεις που διακοπτονταν απο αναστεναγμους.

JPEG - 67 ko
Εσωτερικη αυλη του εργοστασιου

Η νεαρη γυναικα μας εξηγει οτι δεν ηρθαμε σε μια απ’ τις καλυτερες στιγμες του εργοστασιου. «Ζηταω συγνωμη αν ειμαι λιγο αγχωμενη, η κατασταση ειναι καπως τεταμενη αυτες τις μερες». Αντιμετωπιζουν ολο και πιο εντονες πιεσεις απο την πλευρα των ιδιοκτητων που πολλαπλασιαζουν τις νομικες διαδικασιες. «Αυτη την εποχη ειμαστε στα δικαστηρια μια φορα το μηνα». Κατα τη δικη της αποψη, αυτο που θελουν ειναι να ξαναπαρουν στα χερια τους το εργοστασιο οχι για να ξεκινησουν εκ νεου την παραγωγη αλλα για να κατεδαφισουν τα παντα και να πουλησουν τη γη σε εργολαβους με σκοπο την περαιτερω επεκταση της εμπορικης ζωνης. Ενας κινδυνος που εγινε ορατος μετα δυο δυσμενεις για τη ΒΙΟ.ΜΕ δικαστικες αποφασεις. Στην πραξη, κινδυνευουν να εκδιωχθουν ανα πασα στιγμη. Καποιοι υποστηρικτες του κινηματος ασκουν πιεσεις στην κυβερνηση να επιτρεψει σ’ αυτη την προσπαθεια αυτοδιαχειρισης να εξελιχθει κατω απο ευνοϊκες συνθηκες. Απο την πλευρα της, η Τινα υποστηριζει πως δεν την ενδιαφερει τι συμβαινει μεσα στο μυαλο των ισχυρων. «Δεν ξερουμε τι θελουν να κανουν. Αυτο που ξερουμε ειναι πως θα πρεπει να ερθει η αστυνομια για να μας βγαλει απο δω. Εμεις και θα αντισταθουμε και θα αντιδρασουμε», λεει αποφασιστικα η νεαρη γυναικα παραπεμποντας στο συνθημα της ΒΙΟ.ΜΕ «Καταληψη, αντισταση, παραγωγη». Και η επιτροπη στηριξης της ΒΙΟ.ΜΕ αγωνιζεται υπερ της νομιμοποιησης του καθεστωτος τους ως αυτοδιαχειριζομενης επιχειρησης, κατι που υποσχεθηκε και ο Τσιπρας επ’ ευκαιρια της επισκεψης του στο εργοστασιο κατα τη διαρκεια της προεκλογικης του εκστρατειας. Ρωταω τους συνομιλητες μου, που στεκονται εκει με προσωπα τοσο ταλαιπωρημενα οσο και το ιδιο το εργοστασιο, αν παρα τις δυσκολιες το εγχειρημα αξιζει τον κοπο. «Ακομα κι αν δεν πιστευα σ’ αυτο, δεν υπαρχει καμια εναλλακτικη», απαντα η Τινα μετα απο ενα στιγμιαιο δισταγμο, θυμιζοντας οτι η πλειοψηφια των εργαζομενων, σε πρωτη φαση, ηθελαν να κρατησουν τη δουλεια τους καταγγελλοντας το γεγονος των μαζικων απολυσεων. Ο Δημητρης, αντιθετα, ειναι περισσοτερο ξεκαθαρος: «Με μια λεξη: ναι! Και βεβαια αξιζει τον κοπο. Δεν υπαρχει αμφιβολια οτι το σημειο εκκινησης ολων μας ηταν η αναγκη της επιβιωσης, αλλα, τελικα, ολο αυτο εχει να κανει με την ελευθερια και τη μαχη των ταξεων». Αναθαρρωντας απο την απαντηση του συναγωνιστη της, η Τινα προσθετει: «Αυτο που κερδιζω προερχεται απο αυτο που παραγω. Δεν υπαρχει κανενα αφεντικο να βγαζει κερδος απ’ τη δουλεια μας. Πρωτα ξεφορτωθηκαμε τ’ αφεντικα, μετα θα ξεφορτωθουμε και το Κρατος». Οι εργαζομενοι της ΒΙΟ.ΜΕ θα ηθελαν να δουν και αλλους να ακολουθουν τα βηματα τους στο δρομο της ανατροπης και της αυτοδιαχειρισης. Γι’ αυτο και πολλαπλασιαζουν την κοινωνικη τους δραση, δεχονται τακτικα επισκεπτες, συντροφευουν και στηριζουν αλλους εργαζομενους στον αγωνα τους, στην Ελλαδα αλλα και σε αλλες χωρες. Σε ενα απο τα υποστεγα ειναι αναρτημενη μια μεγαλη αφισα στα ισπανικα που δηλωνει τη στηριξη τους στους συντροφους τους της Αργεντινης. «Δεν αγωνιζομαστε μονο για μας», λεει ο Δημητρης, «αλλα και για να δειξουμε στους αλλους οτι ειναι δυνατο».

JPEG - 89.5 ko
Μηνυμα στηριξης στους συντροφους της Αργεντινης: «Η μιση μας καρδια ειναι στο Μπουενος Αιρες. Η ΒΙΟ.ΜΕ. στηριζει την Μπαουεν».

Με το που τελειωνει τη φραση του, μας προτεινει μια μικρη ξεναγηση στο εργοστασιο ενω η Τινα επιστρεφει στη δουλεια για να ασχοληθει με καποια επειγοντα θεματα. Αυτος ο σωματωδης αντρας μας δειχνει τα διαφορα προϊοντα, τα μηχανηματα, καποια απ’ αυτα φτιαγμενα απ’ τους ιδιους τους εργατες, αλλα και εκεινο το κομματι του εργοστασιου που μενει αχρησιμοποιητο. Κατα μηκος ενος τοιχου, σακια με ληγμενη κολλα, στολες εργασιας απο την προηγουμενη γραμμη παραγωγης, στοιβαγμενα με ταξη. Στη μεση αυτου του ερημου υποστεγου συνανταμε ενα αυτοσχεδιο αμφιθεατρο, φτιαγμενο απο παλετες τοποθετημενες τη μια πανω στην αλλη και φωτισμενο απο ενα χλωμο ηλιο που φιλτραρεται μεσα απο τις λαμαρινες της οροφης.

JPEG - 75.1 ko
Αιθουσα συνελευσεων της ΒΙΟ.ΜΕ.

Ο Δημητρης μας εξηγει οτι εδω πραγματοποιουν τις συνελευσεις τους. Μας αφηγειται με περηφανια, με τα αγγλικα που εμαθε στο σχολειο, οτι ενα ελληνικο γκρουπ ραπ μουσικης γυρισε ακριβως εδω ενα βιντεοκλιπ με θεμα τον αγωνα τους. Στη συνεχεια, με μια του κινηση, μας καλει να τον ακολουθησουμε σε μια σιδερενια σκαλα που οδηγει στη στεγη. Απο εκει ψηλα εχουμε μια εντυπωσιακη θεα της κοιλαδας. Απο τη μια πλευρα η πολη, και αμεσως μετα ενα δασος που σ’ αφηνει να μαντεψεις τη θαλασσα. Απ’ την αλλη, τα τελευταια εργοστασια, κυκλωμενα απειλητικα απο την εμπορικη ζωνη που διαφαινεται πισω απο τα ψηλα δεντρα.  Στην αρχη της συζητησης μας, ο Δημητρης παρομοιαζε  τον αγωνα τους εναντια στον καπιταλισμο με την αντισταση του γαλατικου χωριου του Αστεριξ εναντια στους Ρωμαιους. Απο εδω πανω, η περιγραφη του αυτη μοιαζει ξαφνικα απολυτα λογικη. Συνοδευοντας μας στην εξοδο, που ο ιδιος θα φροντισει να την κλεισει πισω μας, η Τινα εχοντας ξαναβρει το χαμογελο της, μας ψιθυριζει ενα μηνυμα: «Μιλατε για τον αγωνα μας, το εχουμε αναγκη».

Recommended For You