Σεπτεμβριος 490 π.Χ Η Μαχη του Μαραθωνα

Περιφημη μαχη, που εγινε τον Αυγουστο η τον Σεπτεμβριο του 490 π.Χ. στην πεδιαδα του Μαραθωνα, μεταξυ των Αθηναιων και των Πλαταιεων με αρχηγο τον Μιλτιαδη και των Περσων με αρχηγους τον Δατι και τον Αρταφερνη.

images

Η κυρια πηγη πληροφορησης για τη Μαχη του Μαραθωνα, οπως και για το συνολο των Περσικων Πολεμων, παραμενει ο Ηροδοτος, ο αποκαλουμενος «πατερας της ιστοριας». Οσον αφορα την ακριβη ημερομηνια της μαχης, ο Γερμανος φιλολογος Φιλιπ Αουγκουστ Μπεκ (1785 -1867) προτεινε το 1855 τη 12η Σεπτεμβριου, η οποια απο τοτε επικρατησε ως η συμβατικη ημερομηνια για τη Μαχη του Μαραθωνα.

Το 490 π.Χ. εγινε η δευτερη περσικη εκστρατεια εναντιον της Ελλαδας, με σκοπο να τιμωρηθουν οι Αθηναιοι και οι Ερετριεις, επειδη ειχαν βοηθησει τους Ιωνες να ξεσηκωθουν κατα των Περσων. Παραλληλα, ομως, ηταν και η αρχη για την πραγματοποιηση του σχεδιου υποταγης ολοκληρης της Ελλαδας απο τον Δαρειο. Μαζι τους, οι Περσες ειχαν ως οδηγο και συμβουλο τον πρωην τυραννο της Αθηνας Ιππια, γιο του Πεισιστρατου.

Ο Περσικος στολος με το στρατο ακολουθησε αυτη τη φορα διαφορετικο δρομο σε σχεση με την πρωτη εκστρατεια του Μαρδονιου (492 π.Χ). Απο την Κιλικια, οπου συγκεντρωθηκε, επλευσε στη Σαμο, περασε απο τις Κυκλαδες κι εφθασε στην Ερετρια. Μετα την καταληψη της Ερετριας, οι Περσες ειχαν στοχο να υποταξουν την Αθηνα και να επαναφερουν στην αρχη τον πιστο σ’ αυτους Ιππια. Με την καθοδηγηση του ηλικιωμενου ανδρα περασαν απο την Ερετρια απεναντι στον Μαραθωνα και στην αμμωδη παραλια του σημερινου Σχοινια.

Την εκλογη του τοπου επεβαλαν απο κοινου πολιτικα κριτηρια (οι φτωχοι κατοικοι της περιοχης, οι Διακριοι, υποστηριζαν τους Πεισιστρατιδες) και στρατηγικοι λογοι (η πεδιαδα ηταν καταλληλη για τη δραση του περσικου ιππικου). Απο την πλευρα των Αθηναιων η αποστολη του στρατου τους στον Μαραθωνα αποτελουσε στρατηγικη επιλογη, καθως η Αθηνα δεν περιστοιχιζοταν απο ισχυρα τειχη και δεν διεθετε στολο για να αντιμετωπισει τον ανεφοδιασμο σε περιπτωση πολιορκιας. Εξαλλου, η πεδιαδα προσφεροταν για τη δραση της αθηναϊκης φαλαγγας.

Οι Αθηναιοι ζητησαν τη βοηθεια των Σπαρτιατων, με αγγελιοφορο τον Φειδιππιδη. Οι Σπαρτιατες, αν και δεχτηκαν, δεν εστειλαν εγκαιρως βοηθεια (οι 2.000 ανδρες που υποσχεθηκαν εφθασαν στο Μαραθωνα την επομενη της μαχης). Ο λογος που επικαλεστηκαν ηταν θρησκευτικος. Γιορταζαν τα Καρνια και δεν μπορουσαν να εκστρατευσουν πριν απο την πανσεληνο. Ο Πλατωνας, ομως, αναφερει (Νομοι 3, 698 Ε) οτι δισταζαν να υλοποιησουν τη δεσμευση τους προς τους Αθηναιους, επειδη βρισκονταν σε εμπολεμη κατασταση με τους Μεσσηνιους και τους ειλωτες. Στο καλεσμα των Αθηναιων ανταποκριθηκαν μονο οι Πλαταιεις με 1.000 ανδρες.

Συμφωνα με τον Ηροδοτο, οι Αθηναιοι στρατοπεδευσαν στο Ηρακλειο του Μαραθωνος, στις βορειοανατολικες υπωρειες του ορους Αγριελικι, οπου υπηρχε νερο και μπορουσαν να ελεγξουν τον ορεινο ογκο προς την Αθηνα και να υποχωρησουν σε περιπτωση ηττας. Απο το υψωμα, επισης, μπορουσαν να παρακολουθουν τις κινησεις του εχθρου. Η δυναμη των Αθηναιων, συμφωνα με την κρατουσα αποψη, ανερχοταν σε 10.000 και των Πλαταιεων σε 1.000 ανδρες, ενω των Περσων σε 44.000 με 55.000 ανδρες (νεωτερες εκτιμησεις τους υπολογιζουν σε 26.000). Οι στρατηγοι των Αθηναιων ειχαν διχαστει, καθως μερικοι δεν ηθελαν να ξεκινησει η μαχη, προτου ελθει η βοηθεια των Σπαρτιατων. Τελικα, ο Μιλτιαδης τους επεισε να επιτεθουν αμεσως κατα των Περσων και του ανατεθηκε η αρχιστρατηγια.

Η εναρξη της επιθεσης οριστηκε για το πρωι, προκειμενου να επιτευχθει ο αιφνιδιασμος των αντιπαλων. Η συγκρουση εγινε στην ομαλη περιοχη κοντα στον τυμβο, οπου βρισκοταν το περσικο στρατοπεδο. Οι Αθηναιοι επρεπε να διατρεξουν αποσταση 8 σταδιων (περιπου 1,5 χιλιομετρου) προς τις εχθρικες γραμμες για να αποφευχθουν κατα το δυνατον οι βολες απο τους τοξοτες που διεθεταν οι αντιπαλοι. Οι οπλιτες ηταν παρατεταγμενοι σε πλατος ισο με αυτο της περσικης δυναμης. Οι πτερυγες ηταν ενισχυμενες, ενω το κεντρο, οπου αντιστοιχουσε το ισχυροτερο τμημα του περσικου στρατου, ηταν ασθενες. Στο αριστερο ακρο, οπως εβλεπαν προς τον εχθρο, βρισκονταν οι Πλαταιεις. Στο δεξιο ακρο ελαβε τη θεση του, συμφωνα με την παλια συνηθεια, ο πολεμαρχος Καλλιμαχος. Το ανισχυρο κεντρο οδηγουσαν ο Αριστειδης και ο Θεμιστοκλης, που διεθεταν την απαραιτητη στρατιωτικη ικανοτητα, ωστε να καλυψουν την ευθραυστη αυτη γραμμη και να καθοδηγησουν την προγραμματισμενη υποχωρηση.

Οπως ειχε σχεδιαστει, το ελληνικο κεντρο εξασθενησε, αλλα οι πτερυγες αναπτυχθηκαν και περικυκλωσαν τους Περσες, που τελικα τραπηκαν σε φυγη. Μεσα στη συγχυση, πολλοι Περσες που δεν γνωριζαν την περιοχη, επεφταν στο μεγαλο ελος, οπου οι απωλειες ηταν βαριες. Οι περισσοτεροι, ομως, ετρεχαν στα πλοια που ηταν αναπτυγμενα στην ακτη του Σχοινια. Στη συμπλοκη σωμα με σωμα που ακολουθησε, καθως οι Περσες προσπαθουσαν να επιβιβαστουν στα πλοια και οι Αθηναιοι να τους εμποδισουν και να τα καψουν, επεσαν ο πολεμαρχος Καλλιμαχος, ο στρατηγος Στησιλαος και ο Κυναιγειρος, αδελφος του τραγικου ποιητη Αισχυλου.

H ηρωικη μορφη του Κυναιγειρου εμεινε μοναδικο παραδειγμα ανδρειας και αυταπαρνησης στην Ιστορια. Οταν οι νικημενοι Περσες ετρεξαν πανικοβλητοι στα καραβια τους για να σωθουν, ο Κυναιγειρος αρπαξε με τα στιβαρα χερια του ενα καραβι και προσπαθησε να το συγκρατησει για να μην αποπλευσει και να προφτασουν ετσι οι συμπολεμιστες του να το καταλαβουν. Τοτε, ενας Περσης του εκοψε το χερι, αλλα ο Κυναιγειρος επιασε το πλοιο με το αλλο του χερι. Οταν ο Περσης του εκοψε και το δευτερο χερι, ο Κυναιγειρος γραπωσε το πλοιο με τα δοντια του. Ο γενναιος Αθηναιος εγκατελειψε την προσπαθεια, οταν ο Περσης στρατιωτης του εκοψε το κεφαλι.

Κι ενω εξακολουθουσε η μαχη γυρω απο τα πλοια των Περσων, ο αγγελιοφορος Φειδιππιδης εφυγε πεζος απο τον Μαραθωνα για να φερει τη χαρμοσυνη ειδηση της νικης στους Αθηναιους. Υπερεβαλε εαυτον κατα τη διαδρομη και μολις αναφωνησε «Νενικηκαμεν» ενωπιον των συμπολιτων του, επεσε νεκρος απο την εξαντληση. Ο Ηροδοτος δεν αναφερει κατι σχετικο, αλλα ο θρυλος αυτος διαδοθηκε μεταγενεστερα απο τον ιστορικο Πλουταρχο (ο Φειδιππιδης αναφερεται ως Θερσιππος) και στη συνεχεια απο τον ρητοροδιδασκαλο και συγγραφεα Λουκιανο τον Σαμοσατεα, που αναφερει τον Φειδιππιδη ως Φιλιππιδη.

Συμφωνα με τον Ηροδοτο, οι Αθηναιοι εχασαν στη μαχη 192 ανδρες και οι Πλαταιεις 11, ενω οι απωλειες των Περσων ανηλθαν σε 6.400 νεκρους και 7 βυθισμενα πλοια. Νεωτερες εκτιμησεις, που αναφερει η Wikipedia στο σχετικο αγγλικο λημμα, ανεβαζουν τους νεκρους των ελληνικων δυναμεων σε 1.000 – 3.000 και υποβιβαζουν αυτες των Περσων στις 4.000 – 5.000.

Οι Αθηναιοι, αφου εθαψαν τους νεκρους τους στον Μαραθωνα, ανηγειραν μνημειο απο λευκη πετρα, πανω στο οποιο χαραχτηκε το επιγραμμα του λυρικου ποιητη Σιμωνιδη του Κειου:

Ελληνων προμαχουντες Αθηναιοι Μαραθωνι
χρυσοφορων Μηδων εστορεσαν δυναμιν.

Μετα την ηττα τους στο Μαραθωνα, οι Περσες επλευσαν με το στολο τους προς την Αθηνα, ελπιζοντας να τη βρουν αφρουρητη και να την καταλαβουν. Ο Μιλτιαδης, ομως, προλαβε να οδηγησει εγκαιρα το στρατο στην πολη κι ετσι οι Περσες αναγκαστηκαν να επιστρεψουν στην Ασια.

Η νικη των Αθηναιων στο Μαραθωνα:

  • Διελυσε τον μυθο του αηττητου των Περσων και αναπτερωσε το ηθικο των Ελληνων.
  • Εδειξε την ανωτεροτητα της ελληνικης πολεμικης τακτικης και ανεδειξε τη στρατιωτικη μεγαλοφυϊα του Μιλτιαδη.
  • Ανεδειξε την πολη τους σε δευτερη δυναμη στην Ελλαδα, μετα τη Σπαρτη.
  • Ανεκοψε την προσπαθεια παλινορθωσης της τυραννιας στην Αθηνα.
  • Εξασφαλισε τον αναγκαιο χρονο, ωστε οι Ελληνες να προετοιμαστουν για τη συνεχιση του αγωνα τους κατα των Περσων.
  • Διεσωσε τον πολιτισμο τους κι εσωσε την Ευρωπη απο το βαρβαρο ασιατισμο της εποχης εκεινης. Οπως ειπε ο σπουδαιος βρετανος φιλοσοφος και οικονομολογος Τζον Στιουαρτ Μιλ «η μαχη του Μαραθωνα υπηρξε, ακομα και για τη βρετανικη ιστορια, σημαντικοτερη κι απο τη μαχη του Χεϊστινγκς».

Λαϊκες παραδοσεις η μυθοι περιεβαλαν απο πολυ νωρις τη νικη των Αθηναιων στον Μαραθωνα, ενω η πιστη πως οι θεοι παρουσιαστηκαν και βοηθησαν στη μαχη ηταν διαχυτη. Εκτος απο την ιστορια με τον Φειδιππιδη, ο Πλουταρχος αναφερει οτι οι στρατιωτες ειδαν το φαντασμα του μυθικου βασιλια της Αθηνας Θησεα με πληρη στρατιωτικη εξαρτυση να καθοδηγει και να οδηγει τον ελληνικο στρατο προς τη νικη. Ο Παυσανιας αφηγειται οτι κατα τη διαρκεια της μαχης εμφανιστηκε ενας αγροτης, που κρατουσε ενα αροτρο και «θερισε» αρκετους Περσες. Μετα τη μαχη, οταν τον αναζητησαν, δεν το βρηκαν. Ρωτησαν το μαντειο, απο το οποιο ελαβαν την απαντηση οτι πρεπει να τιμησουν τον Εχετλαιο (εχετλη = λαβη αροτρου). Συμφωνα με τον ρωμαιο ιστορικο Κλαυδιο Αιλιανο, στη μαχη πηρε μερος κι ενας σκυλος, που πολεμησε γενναια στο πλευρο του αφεντικου του.

Σχετικα

  • Εμπνευσμενος απο τη διαδρομη του Φειδιππιδη απο τον Μαραθωνα στην Αθηνα για να μεταφερει το αγγελμα της νικης ειναι ο Μαραθωνιος δρομος, που ως αγωνισμα δεν υπηρχε στην αρχαιοτητα. Η ιδεα γεννησης αυτου του αθληματος και η ενταξη του στους συγχρονους Ολυμπιακους Αγωνες οφειλεται στον Γαλλο γλωσσολογο και ελληνιστη Μισελ Μπραλ, φιλο του Πιερ ντε Κουμπερτεν, που προτεινε κατα την αναβιωση των Ολυμπιακων Αγωνων του 1896 στην Αθηνα «την επαναληψη του διασημου εκεινου δρομου που εξετελεσε ο στρατιωτης του Μαραθωνος».
  • Το Σπαρταθλον, ο ετησιος διεθνης αγωνας υπερμαραθωνιου δρομου 245,3 χιλιομετρων, που διεξαγεται απο το 1983 στη διαδρομη Αθηνα – Σπαρτη, αναβιωνει την πορεια του αγγελιοφορου Φειδιππιδη, που εσταλη απο τους Αθηναιους για να ζητησει βοηθεια απο τη Σπαρτη, λιγες ημερες πριν απο τη Μαχη του Μαραθωνα.
  • Ο σπουδαιος τραγικος ποιητης Αισχυλος θεωρουσε ως μεγαλυτερο επιτευγμα του τη συμμετοχη του στη Μαχη του Μαραθωνα, παρα τα θεατρικα του εργα. Γι’ αυτο στον ταφο του υπηρχε το επιγραμμα:
    «Αισχυλον Εοφοριωνος Αθηναιον τοδε κευθει
    μνημα καταφθιμενον πυροφοροιο Γελας·
    αλκην δ’ ευδοκιμον Μαραθωνιον αλσος αν ειποι
    και βαθυχαιτηεις Μηδος επισταμενος».
  • Το 1959 ο Γαλλος σκηνοθετης Ζακ Τουρνερ γυρισε την ταινια «Η Μαχη του Μαραθωνα» με πρωταγωνιστη τον Στιβ Ριβς στο ρολο του Φειδιππιδη.
  • Στις 8 Δεκεμβριου 2010, κατα την 2500η επετειο του γεγονοτος, η Βουλη των Αντιπροσωπων των ΗΠΑ με ψηφισμα της αναγνωρισε οτι η μαχη του Μαραθωνα αποτελει μια απο τις σημαντικοτερες μαχες στην ιστοριας της ανθρωποτητας.

https://www.sansimera.gr

Recommended For You