Αχαρτογραφητα ρηγματα στη Β. Ελλαδα αποτυπωσε η γεωλογικη μελετη για τον TAP

Ρηγματα τα οποια δεν ηταν χαρτογραφημενα, αλλα και περιοχες στη Βορεια Ελλαδα, οπως μια μεγαλη ρηξιγενης ζωνη μεταξυ Καβαλας- Ξανθης- Κομοτηνης, οι οποιες δεν συνδεονται με καποιον μεγαλο σεισμο, ομως τα γεωμορφολογικα τους στοιχεια εκτιμωνται ως ενδειξεις οτι μπορει να ενεργοποιηθουν ρηγματα και πιθανα και με μεγαλα μεγεθη, αποτυπωσε η γεωλογικη ερευνα στο πλαισιο της περιβαλλοντικης μελετης για την κατασκευη του αγωγου φυσικου αεριου TAP.

Παραλληλα, γνωστα και μελετημενα ενεργα ρηγματα κοντα στο πολεοδομικο συγκροτημα της Θεσσαλονικης, οπως αυτο του Ανθεμουντα, κρινεται αναγκαιο να μελετηθουν περαιτερω με εξειδικευμενες μεθοδους ως προς τα σεισμοτεκτονικα χαρακτηριστικα τους και τη συμπεριφορα τους, ωστε να εκτιμηθουν οι επιπτωσεις τους στην ανθεκτικοτητα εργων υποδομης, δικτυων και κτιριων του ευρυτερου πολεοδομικου συγκροτηματος.

Τα στοιχεια παρουσιαστηκαν σε εκδηλωση με θεμα «Γεωλογια – ενεργα ρηγματα και επιπτωσεις στα σημαντικα τεχνικα εργα της Θεσσαλονικης», που πραγματοποιηθηκε στο Τμημα Κεντρικης Μακεδονιας του Τεχνικου Επιμελητηριου Ελλαδας (ΤΕΕ/ΤΚΜ).

Στην Ελλαδα, οι επισημοι χαρτες των ρηγματων ειναι αυτοι του ΙΓΜΕ, ανεφερε ο επικουρος καθηγητης Γεωλογιας του ΑΠΘ Αλεξανδρος Χατζηπετρος, μιλωντας για τον ρολο των ενεργων ρηγματων στις μελετες μεγαλων τεχνικων εργων, μεσα απο το παραδειγμα του αγωγου φυσικου αεριου TAP και τη γεωλογικη μελετη για τον αγωγο, που του ανατεθηκε να κανει στην Ελλαδα οσο και την Αλβανια, με εξαιρεση το υποθαλασσιο κομματι.

Κυριοτερο προβλημα των γεωλογικων χαρτων στην Ελλαδα, οπως εξηγησε, ειναι η κλιμακα, «που δεν δινει ακριβως τη θεση του ρηγματος, ενω ενα αλλο προβλημα ειναι οτι επειδη οι χαρτες εχουν γινει σε διαφορετικες περιοδους, με διαφορετικες ερμηνειες, πολλοι απο αυτους δεν δειχνουν ρηγματα τα οποια υπαρχουν -για παραδειγμα στη Σαμοθρακη, αλλα και παρα πολλα αλλα ρηγματα στην Ελλαδα- και το τριτο προβλημα ειναι οτι επειδη γινονται απο διαφορετικους ανθρωπους υπαρχουν και διαφορετικες ερμηνειες». Για τον λογο αυτο, εκτιμησε, κρινεται αναγκαια για τη χωρα «μια γεωλογικη χαρτογραφηση μεγαλης κλιμακας».

Σε ο,τι αφορα τον TAP απο την κοινοπραξια ζητηθηκε μια εκτιμηση της επικινδυνοτητας των ρηγματων, που τεμνουν τον αγωγο σε ακτινα σεισμικης αποκλισης 200 συν 200 χιλιομετρων και χρησιμοποιηθηκαν ολα τα υπαρχοντα δεδομενα «αυτα που ηταν δημοσιευμενα, οπως και αυτα που δεν ηταν δημοσιευμενα, αλλα ειχαμε προσβαση, π.χ. σεισμικες τομες που εχουν γινει για υδρογονανθρακες, αντιστοιχες γεωλογικες τομες κ.λπ».

Στο πλαισιο της μελετης των ρηγματων με τους γεωλογικους χαρτες κλιμακας 1:50.000 συμφωνα με τον καθηγητη διαπιστωθηκε οτι «τα χαρτογραφημενα ρηγματα στον ελληνικο χωρο ειναι εκατονταδες και αναλογα με τον τροπο χαρτογραφησης και αναλογα με το πως ερμηνευει κανεις τα δεδομενα, μπορει να οδηγηθει σε εντελως διαφορετικα αποτελεσματα». «Βλεπουμε, για παραδειγμα, πολλα μικρα ρηγματα χαρτογραφημενα, τα οποια δεν μας ειναι χρησιμα. Το προβλημα ειναι οτι και οι γεωλογικοι χαρτες και η αποτυπωση των ρηγματων ηταν πολυ απλοποιημενα. Στο επομενο σταδιο πηγαμε σε μεγαλυτερη κλιμακα, ειδαμε τα χαρτογραφημενα ρηγματα, τα οποια τεμνουν τον αγωγο σε μια αποσταση 2 συν 2 χιλιομετρα και για ολα αυτα εγινε η σχετικη αναλυση», εξηγησε ο κ.Χατζηπετρος. Αντιστοιχα στους αλβανικους γεωλογικους χαρτες, οπου η επισημη κλιμακα ειναι 1:25.000, διαπιστωθηκε πως στην πορεια του αγωγου δεν αποτυπωνονταν αρκετα ρηγματα, τα οποια ετεμναν τον αγωγο, καποια απο αυτα και εγκαρσια. Τα ρηγματα αυτα αποτυπωσε η χαρτογραφηση κλιμακας 1:5.000 που εγινε για τον TAP.

«Η γεωλογικη χαρτογραφηση εδειξε πολλα ρηγματα που τεμνουν τον αγωγο και περιοχες που πιθανως να ηταν προβληματικες για την κατασκευη του», προσθεσε ο καθηγητης, ενω για την Βορεια Ελλαδα ανεφερε πως μελετηθηκε «μια μεγαλη ρηξιγενης ζωνη μεταξυ Καβαλας- Ξανθης- Κομοτηνης, στην οποια εχουμε το προβλημα οτι δεν συνδεεται σιγουρα με καποιον μεγαλο σεισμο, ομως τα γεωλογικα, τα γεωμορφολογικα στοιχεια και ολες οι ενδειξεις μας κανουν να ανησυχουμε».

Σε ο,τι αφορα τις μετατοπισεις των ρηγματων διευκρινισε πως «στον ελλαδικο χωρο για μεγαλους σεισμους περιμενουμε να ειναι γυρω στο 1-1,5 μετρο το μεγιστο, οταν εχουμε πολυ ισχυρους σεισμους στον ηπειρωτικο χωρο». Για καθε ρηγμα κατα μηκος του αγωγου εκτιμηθηκαν ολα τα σεισμοτεκτονικα δεδομενα, υπολογιστηκε το μηκος του, το πλατος της ζωνης, η γωνια κλισης του, η ολισθηση του, ετσι ωστε να συναχθουν συμπερασματα για τη συνολικη εικονα και τον σεισμο που μπορει να δωσει το καθενα.

«Τα ενεργα ρηγματα της Θεσσαλονικης»

Το ρηγμα του Ανθεμουντα, οπως και το ρηγμα Πυλαιας-Πανοραματος (Βουλγαρη) ειναι εκεινα οπου μια γεωλογικη- γεωφυσικη ερευνα για την περαιτερω μελετη τους κρινεται επιτακτικη, συμφωνα με τον ομοτιμο καθηγητη Γεωλογιας του ΑΠΘ, προεδρο της Ελληνικης Γεωλογικης Εταιρειας, Σπυρο Παυλιδη και την δρα Γεωλογιας Αννα Ζερβοπουλου.

Το ρηγμα του Ανθεμουντα ειναι το πλεον σημαντικο ενεργο ρηγμα κοντα στην πολη, που πιθανα συνδεεται με τον σεισμο του 1677 στα Βασιλικα, με εκτιμωμενο μεγεθος 6.2. Στην πραγματικοτητα ειναι μια ομαδα μικρων ρηγματων, με τρια κυρια τμηματα, συνολικου μηκους 32 χιλιομετρων. Προκειται για ρηγμα, το οποιο διερχεται απο δομημενες περιοχες, στις οποιες τα τελευταια χρονια επεκτεινεται η πολη της Θεσσαλονικης, οπως ειναι ο Δημος Θερμαϊκου, στον οποιο προσφατα εμφανισε φαινομενα «ερπυσμου».

Με γεωλογικη τομη στην περιοχη του Γαλαρινου εγινε αποπειρα να προσδιοριστει ποια κομματια του ρηγματος Ανθεμουντα μπορει να ενεργοποιηθουν μεμονωμενα. Επισης, στο πλαισιο της μελετης για τις ζημιες απο την καθιζηση -λογω υπεραντλησης νερου- κατα μηκος του κυριως δρομου που χωριζει την Ανω και Κατω Περαια, παρατηρηθηκαν μετατοπισεις στο ρηγμα, οι οποιες δραστηριοποιηθηκαν απο το φαινομενο της ρευστοποιησης, το οποιο παρατηρειται και στον Κελαριο Κολπο. Ως αναγκαιες εκτιμωνται και υποθαλασσιες ερευνες στον κολπο του Θερμαϊκου, καθως το ιδιο ρηγμα συνεχιζει μεχρι το Αιγινιο.

Το ρηγμα Πυλαιας – Πανοραματος στον νεοτεκτονικο χαρτη του ΟΑΣΠ εκτιμηθηκε ως μια σχετικα μικρη γεωλογικη δομη, ομως μετα τις ερευνες για την κατασκευη του Μετρο διαπιστωθηκε η προεκταση του προς την οδο Βουλγαρη και το συνολικο του μηκος υπολογιστηκε σε 10 χιλιομετρα. Παραλληλα δεν μπορει να αποκλειστει η πιθανοτητα ο σεισμος του 1759 με μεγεθος 6.5 να συνδεεται με αυτο το ρηγμα.

Το ρηγμα του Ασβεστοχωριου, λογω του προσανατολισμου του και της κατευθυντικοτητας του -βορειοδυτικα- δεν κατατασσεται στα ενεργα και επικινδυνα ρηγματα, παρολο που συνδεεται με μικροσεισμικοτητα, ενω το ρηγμα της Ευκαρπιας εχει μικρο μηκος, χωρις γεωμορφολογικες ενδειξεις ενεργοτητας. Σημειωνεται, ωστοσο, πως και τα δυο διασχιζουν κατοικημενες περιοχες και προαστια της πολης της Θεσσαλονικης.

«Τα ακινδυνα ενεργα και τα επικινδυνα πιθανα ρηγματα»

Οι γεωλογοι επισημαινουν πως οι σεισμολογοι και μηχανικοι μελετουν βασικως τα δεδομενα για τα ρηγματα που ενεργοποιηθηκαν απο προσφατους σεισμους, ομως αυτα μπορει να καθιστανται πλεον ανενεργα, σε αντιθεση με αλλα που δεν εχουν δωσει σεισμους εδω και παρα πολλα χρονια και ειναι πιο πιθανο να ενεργοποιηθουν. Στην κατευθυνση να συναχθουν ασφαλεστερα συμπερασματα ως προς την επαναληψιμοτητα της ενεργοποιησης των ρηγματων και την εκτιμηση της επικινδυνοτητας τους συμβαλλει η Παλαιοσεισμολογικη επιστημη, που σε αντιθεση με τις ΗΠΑ, την Ιαπωνια κ.λπ. δεν ειναι επαρκως διαδεδομενη στην Ελλαδα και οι λιγες δεκαδες των σχετικων μελετων- παλαιοσεισμολογικων τομων εχουν γινει σε ακαδημαϊκο επιπεδο -δεκα μελετες εχουν γινει απο το ΑΠΘ στη λεκανη της Μυγδονιας.

«Η παλαιοσεισμολογια δεν μπηκε ακομη στον τεχνικο κοσμο και τους κανονισμους, παρα το οτι προκειται για ενα πολυ σημαντικο εργαλειο και οι παλαιοσεισμολογικες τομες μπορουν να μας δωσουν παρα πολλες πληροφοριες», παρατηρησε ο κ. Παυλιδης.

Ως χαρακτηριστικο παραδειγμα της σχεσης περιοδικοτητας και επικινδυνοτητας ενος ρηγματος ο καθηγητης ανεφερε το ρηγμα της Ιερισσου «ενα ρηγμα που δεν το γνωριζαμε οτι ηταν ενεργο μεχρι που εδωσε τον σεισμο του 1932 -6.9 με 7- αλλα στην πραγματικοτητα εδωσε σεισμους 5.8 , 6 και 6.2 στον Σοχο και ετσι εκτονωθηκε». «Αυτο το ρηγμα αν και θεωρειται βασει του ορισμου ενεργο», εκτιμησε, «εχει ελαχιστη εως καθολου πιθανοτητα να ενεργοποιηθει σε μερικες χιλιαδες χρονια, μπορουμε να το δειξουμε οτι αυτο το ρηγμα ειναι ασφαλες», ενω «το ρηγμα Μπελες Κερκινης ειναι πιο επικινδυνο, γιατι παρα πολλες χιλιαδες χρονια εχει να ενεργοποιηθει και ειναι παρομοιο με αυτο του σεισμου στην Κρεσνα».

«Ενεργα ρηγματα στη Θρακη»

Μεταξυ των πιθανων σεισμικων πηγων της Θρακη σημαντικοτερο ειναι το ρηγμα Ξανθης-Κομοτηνης, που οριοθετει τον ορεινο ογκο της Ροδοπης με την πεδιαδα της Κομοτηνης, οπως επισης το ρηγμα Σαππων και ιδιαιτερα το παρακτιο ρηγμα Μαρωνειας-Μακρης, το οποιο ανατολικοτερα φτανει μεχρι την Αλεξανδρουπολη, αλλα και το μεγαλο ρηγμα της ταφρου του βορειου Αιγαιου, νοτια της Σαμοθρακης, που αποτελει μια απο τις πλεον ενεργες περιοχες του Ελλαδικου χωρου.

Τα ρηγματα Λουτρων και του βορειου Εβρου, τα οποια δεν εχουν μελετηθει ικανοποιητικα, αποτελουν εν δυναμει πιθανες σεισμικες πηγες για το απωτερο μελλον. Αν και δεν υπαρχουν πολλα επιστημονικα στοιχεια για να τεκμηριωνουν την ενεργο δραση των ρηγματων της Θρακης, φαινεται οτι ειναι ρηγματα με πολυ μεγαλη περιοδο επαναληψης σεισμων και για τον λογο αυτο για μεγαλο χρονικο διαστημα παραμενουν αδρανη.

Το βορειο Αιγαιο και ιδιαιτερα η «Ταφρος» διασχιζεται απο ρηγματα, τα οποια εχουν δυναμικο για ισχυροτατους σεισμους. Το ευτυχημα, συμφωνα με τον κ. Παυλιδη, ειναι οτι οι περισσοτεροι ειναι υποθαλασσιοι μακρια απο κατοικημενες περιοχες χωρις συνεπειες. Στη βορειοδυτικη Ελλαδα κυριοτερα ρηγματα ειναι αυτα στη λεκανη της Πτολεμαϊδας.

Το τμημα Γεωλογιας του ΑΠΘ εχει αναπτυξει την Ελληνικη Βαση Δεδομενων Ενεργων Ρηγματων (Greek Database of Seismogenic Sources- GreDaSS), στο πλαισιο του Ευρωπαϊκου Ερευνητικου Προγραμματος Seismic Hazard Harmonization in Europe (SHARE) και σε συνεργασια με το Istituto Nazionale di Geofisica e Volcanologia di Roma (INGV) και το Πανεπιστημιο της Ferrara. Στοχος της ερευνας ηταν να δημιουργησει μια πολυεπιπεδη γεωγραφικη βαση δεδομενων ενεργων ρηγματων οσο το δυνατον πληρεστερη για τον ευρυτερο χωρο του Αιγαιου. Η Βαση Δεδομενων ειναι προσβασιμη στην ιστοσελιδα της ερευνητικης ομαδας Γεωλογιας των Σεισμων του ΑΠΘ http://eqgeogr.weebly.com/. «Εκτιμουμε οτι μια τετοια εργασια αποτελει σημαντικη προσφορα των γεωεπιστημων στους τομεις της Γεωλογικης Χαρτογραφησης, Σεισμοτεκτονικης και Αντισεισμικης προστασιας, η οποια σε μια ευνομουμενη πολιτεια θα πρεπει να μετεξελιχτει ως εργο προτεραιοτητας σε Εθνικη Βαση», ανεφερε ο κ. Παυλιδης.

Recommended For You