Ο Αγαπημένος Πειραιάς του παρελθόντος μοναδικές φωτογραφίες που είναι αξέχαστες

Στο παρών διαρκώς εμπλουτιζόμενο ιστορικό / φωτογραφικό αφιέρωμα παρουσιάζονται δυο σειρές έγχρωμων – επεξεργασμένων από τον γράφοντα το ιστολόγιο – φωτογραφιών της πόλης του Πειραιά του παρελθόντος,οι οποίες τοποθετούνται χρονικά από τα μέσα της δεκαετίας του 1960έως και τα μέσα της δεκαετίας του 1970 περίπου. Στη θέα αυτών των εικόνων, αρκετοί θα κουνήσουν το κεφάλι τους με νοσταλγία, πίκρα και ίσως θυμό, αντικρίζοντας την όψη της πόλης του Πειραιά πριν από μόλις πέντε δεκαετίες.

  • Οι αεροφωτογραφίες του “Athens – The City and Its Museum” (1979)
Η πρώτη σειρά φωτογραφιών – αεροφωτογραφιών έχουν ληφθεί από το φωτογραφικό λεύκωμα “Athens – The City and Its Museum” (1979), της Εκδοτικής Αθηνών Α.Ε. και τοποθετούνται χρονικά από τα μέσα της δεκαετίας του 1970 μέχρι το 1979, έτος έκδοσης του λευκώματος.

Στην πρώτη αεροφωτογραφία, διακρίνονται σε πρώτο πλάνο ο λιμένας της Ζέας (Πασαλιμάνι) και κάπως πιο από δεξιά η παραλία του Παρασκευά(“Βοτσαλάκια”) και η νήσος Κουμουνδούρου. Η σχεδόν ολική τσιμεντοποίηση του Πειραιά αποδεικνύεται έμπρακτα από την παρουσία των πολυκατοικιών ενώ έχει ολοκληρωθεί η κατασκευή τηςΜαρίνας ελλιμενισμού των σκαφών και η διαμόρφωση αυτής. Στο κάτω αριστερό άκρο της φωτογραφίας μπορεί κανείς να διακρίνει τοΑρχαιολογικό Μουσείο Πειραιά με τα ευρήματα του αρχαίου ελληνιστικού θεάτρου της Ζέας αλλά και το κτίριο της Ελληνογαλλικής Σχολής Πειραιά “Ο Άγιος Παύλος” επί της λεωφόρου Χαρίλαου Τρικούπη.


Στη δεύτερη κατά σειρά αεροφωτογραφία, διακρίνονται οριακά το κτίριο του (νυν) Ναυτικού Ομίλου της Ελλάδος (στην άκρη δεξιά), εκ νέου η διαμορφωμένη παραλία του Παρασκευά (Βοτσαλάκια), ο λιμένας της Ζέας (Πασαλιμάνι) και η διαμορφωμένη Μαρίνα της Ζέας μέχρι τη Φρεαττύδα καθώς και τμήμα της Πειραϊκής Χερσονήσου (οι “κατέχοντες” σίγουρα μπορούν να διακρίνουν το κτίριο του Ειδικού Αντικαρκινικού Νοσοκομείου Πειραιά “Μεταξά” το οποίο προεξέχει). Στο βάθος πλήθος πλοίων στην ράδα του λιμανιού του Πειραιά.

Στην τρίτη αεροφωτογραφία διακρίνεται σε πρώτο πλάνο ο μικρός φυσικός λιμήν Μουνιχίας (μετέπειτα Τουρκολίμανο και νυνΜικρολίμανο) και τμήμα του λόφου της Καστέλλας με το Βεάκειο(Σκυλίτσειο) Θέατρο να ξεχωρίζει εκεί όπου κάποτε βρίσκονταν τα πυροβολεία της Καστέλλας. Στο βάθος ο κεντρικός λιμένας Πειραιά με τις αποθήκες και το παλαιό Silo, η Ηετιώνεια Ακτή και τμήμα της Δραπετσώνας καθώς και η νήσος Ψυττάλεια. Παρατηρήστε επίσης την τεχνητή παραλία άμμου επί της ακτής Κουμουνδούρου, στη στροφή που οδηγεί από το σημερινό τεχνητό κανάλι της ακτής Αθηνάς Δηλαβέρη προς το Μικρολίμανο, μπροστά στην παλαιά έπαυλη Ζαχαρίου. Στη θέση αυτής της παραλίας σήμερα ένας χώρος στάθμευσης των οποίων εκμεταλλεύονται τα ευαγή ιδρύματα εστίασης που έχουν μπαζώσει με την ανοχή και σύμπραξη των αρμοδίων το (τότε) γραφικό Μικρολίμανο και μερικές “καταπατημένες” αθλητικές εγκαταστάσεις που επίσης χρησιμεύουν ως χώροι στάθμευσης.
Και μια εναλλακτική άποψη του όρμου του Μικρολίμανου:
Στην τέταρτη αεροφωτογραφία, εκ νέου – αλλά από άλλη γωνία λήψης– ο αρχαίος λιμένας της Μουνιχίας, το σημερινό Μικρολίμανο, χωρίς το πλήθος σταθερών κατασκευών που το έχουν μετατρέψει σε ένααπρόσωπο και ακαλαίσθητο κέντρο πεινασμένων διερχομένων. Στα αριστερά της αεροφωτογραφίας παρατηρήστε τη διάταξη τωνπροσφυγικών του Μικρολίμανου.

Δείτε ένα εκτενές αφιέρωμα παλαιών φωτογραφιών τουΜικρολίμανου εδώ.

Στην πέμπτη αεροφωτογραφία, διακρίνουμε σε πρώτο πλάνο τη Μαρίνα ελλιμενισμού σκαφών της Ζέας, η οποία ενοποίησε τον όρμο τηςΦρεαττύδας και τον λιμένα της Ζέας (Πασαλιμάνι), τις εγκαταστάσεις του Ναυτικού Πάρκου στη Φρεαττύδα καθώς και οριακά την τεχνητή πλαζ της Φρεαττύδας, όπως διαμορφώθηκε παραπλεύρως του λιμενοβραχίονα τηςΜαρίνας Ζέας, από την Φρεαττύδα προς την Τερψιχόρη. Στο βάθος τοκεντρικό λιμάνι του Πειραιά και στην άκρη δεξιά η συνοικία τηςπλατείας Αλεξάνδρας.

Η έκτη φωτογραφία, έχει αποτελέσει κατά το παρελθόν αφορμή σχετικής σύγκρισης – αντιπαραβολής φωτογραφιών της ενότητας “Πειραιάς: Τότε και Σήμερα”. Σε πρώτο πλάνο διακρίνονται οι εγκαταστάσεις της – τότε – κρατικής επιχείρησης του Ελληνικού Οργανισμού Τουρισμού (ΕΟΤ)Πισίνα(νυν ιδιωτική επιχείρηση με την ίδια επωνυμία) στο άκρο της Μαρίνας Ζέας στη Φρεαττύδα, οι ιδιωτικοί θαλαμηγοί και τα κίτρινα ιπτάμενα δελφίνια (flying dolphins) της εταιρίαςΣέρρεςπου αναχωρούσαν με προορισμό τα νησιά του Αργοσαρωνικού ενώ στο βάθος διακρίνουμε την πλατεία Αλεξάνδρας και τον λόφο της Καστέλλας.

Στην έβδομη αεροφωτογραφία, διακρίνεται ένα τμήμα του κεντρικού λιμένα Πειραιά, με γωνία λήψης λογικά πάνω από την αποβάθρα της Τρούμπας επί της ακτής Μιαούλη (ίσως η φωτογραφική λήψη να έχει πραγματοποιηθεί από κτίριο των Ολυμπιακών Αερογραμμών, στη συμβολή ακτής Μιαούλη με τη λεωφόρο Δευτέρας Μεραρχίας). Αριστερά διακρίνουμε τα κτίρια της ακτής Ποσειδώνος με τα πλοία του Αργοσαρωνικού να συνωστίζονται εκεί όπου κάποτε η βασιλική αποβάθρα του λιμανιού. Στο βάθος διακρίνονται εκτός από τα πλοία της ελληνικής ακτοπλοΐας και τα κτίρια πέριξ της πλατείας Καραΐσκάκη.

  • Οι έγχρωμες carte postales της δεκαετίας 1960-1970

Η δεύτερη σειρά φωτογραφιών που ακολουθεί, προέρχεται από διάφορες διάσπαρτες διαδικτυακές πηγές, δίχως να υπάρχει σαφής ένδειξη προέλευσης ή φωτογραφικών δικαιωμάτων. Πρόκειται για επίσης έγχρωμες φωτογραφίες, ελαφρώς προγενέστερες από τις προηγούμενες.

Στις επόμενες δυο φωτογραφίες εποχής, οι οποίες τοποθετούνται χρονικά στα μέσα της δεκαετίας του 1960, διακρίνουμε τις νεότευκτεςεγκαταστάσεις του Ναυτικού Μουσείου της Ελλάδας στον όρμο της Φρεαττύδας. Στο βάθος επί της πλατείας Αλεξάνδρας, διακρίνονται ξεκάθαρα και οι δυο οικίες Πατσιάδου, έργα Ernst Ziller επί της πάλαι ποτέ ομώνυμης συνοικίας Τσίλλερ, εκ των οποίων διασώζεται πλέον μονάχα ηδεξιά και η εκκλησία της Αγίας Αικατερίνης. Η διαρρύθμιση τουΝαυτικού Πάρκου της Φρεαττύδος, όπως διακρίνεται στην αεροφωτογραφία εποχής, παρέμεινε τέτοια μέχρι το 2004 οπότε και άλλαξε, όχι απαραίτητα προς το καλύτερο. Στο βάθος εκ νέου ο λόφος τηςΚαστέλλας και η παραλία του Παρασκευά (“Βοτσαλάκια”).

Στη δεύτερη σχετική αεροφωτογραφία, αξιοσημείωτο είναι το γεγονός πως στο ακραίο δεξιό λιμενοβραχίονα της Μαρίνας Ζέας στη Φρεαττύδαπραγματοποιούνται εργασίες ενώ διακρίνεται και ο πυργίσκος του ιστορικού υποβρυχίου “Παπανικολής“, στη θέση στην οποία βρίσκεται μέχρι σήμερα.

Η ιστορία της Φρεαττύδας εικονογραφημένη εδώ.
Το Πασαλιμάνι (λιμένας Ζέας ή/και όρμος Κανάρη) με γωνία λήψης από κάποιο σημείο πέριξ της πλατείας Αλεξάνδρας. Κοντά στο άνω δεξί τμήμα της εικόνας η πλατεία Κανάρη (ομολογουμένως πολύ πιο “πράσινη” από το σημερινό “χάλι”) και στη συμβολή της σημερινής λεωφόρου Γρηγορίου Λαμπράκη με την παραλιακή ακτή Τρύφωνος Μουτζοπούλου το “Σπλέντιτ”. 


Η πλατεία Κανάρη, στο Πασαλιμάνι, με τα περιποιημένα και ανθισμένα παρτέρια, τα τραπεζοκαθίσματα των καφετεριών και το επιστύλιο Ρολόιστη μικρή πλατεία που οι παλαιοί Πειραιώτες αποκαλούν ακόμη “Αυγό” λόγω του σχήματός της. Η συγκεκριμένη φωτογραφία παραπέμπει σε τεχνοτροπία και “στήσιμο” σε φωτογραφίες της εποχής Αριστείδη Σκυλίτση.

Διαβάστε εδώ σχετικά με το Ρολόι στο Πασαλιμάνι και το Αυγό.

Στη παρακάτω φωτογραφία, με γωνία λήψης μέσα από τον προαύλιο χώρο της εκκλησίας της Αγίας Αικατερίνης, διακρίνουμε τμήμα της πλατείας Αλεξάνδρας (σήμερα στη θέση των απεικονιζόμενων τραπεζο-καθισμάτων υπάρχουν σταθερές κατασκευές που καταπατούν “νόμιμα” και με την ανοχή του Δήμου δημόσιο χώρο πλατείας), καθώς και στο βάθος τμήμα τωνεγκαταστάσεων της Μαρίνας Ζέας (οι οποίες τότε φιλοξενούσαν τις υπηρεσίες του Τελωνείου, του Λιμεναρχείου, του Ταχυδρομείο κ.ο.κ. – σήμερα εκτός του Λιμεναρχείου όλες οι εγκαταστάσεις έχουν ιδιωτικοποιηθεί και στεγάζουν καφέ/μπαρ και εστιατόρια). Το “έμπειρο μάτι” δύναται να διακρίνει τον τρούλο της εκκλησίας του Αγίου Βασιλείου και το κτίριο του Ειδικού Αντικαρκινικού Νοσοκομείου Πειραιά “Μεταξά.

Η πλατεία Αλεξάνδρας τη δεκαετία του 1970:

Μια ακόμη αεροφωτογραφία στην οποία διακρίνουμε μικρό τμήμα τουκεντρικού λιμένος Πειραιώς, την ακτή Μιαούλη από τον Άγιο Νικόλαο και τα παλιά Καρβουνιάρικα μέχρι την ΙΙας Μεραρχίας, τουςκήπους της Τερψιθέας, το Πασαλιμάνι και τη Φρεαττύδα, τμήμα των παραθαλάσσιων προπόδων της Καστέλλας και τη νήσο του Κουμουνδούρου σε ένα μείγμα πολλών παλαιών κεραμοσκεπών κτιρίων και των τότε νεόδμητων πολυώροφων κτιρίων που αργά αλλά σταθερά αντικαθιστούσαν τις παλαιότερες κατασκευές.

Το Δημοτικό Θέατρο της πόλης του Πειραιάμε εμφανή τον βασιλικό θυρεό στο άνω τμήμα της προσόψεώς του – επί της σημερινής λεωφόρου Ηρώων Πολυτεχνείου (πρώην Βασιλέως Κωνσταντίνου). Αξίζει να παρατηρήσει κανείς, την οδό Αγίου Κωνσταντίνου προς Κολοκοτρώνημε τα κάθετα σταθμευμένα οχήματα η οποία σήμερα αποτελεί έναν πεζόδρομο, τα μπλε λεωφορεία εποχής επί της λεωφόρου Βασιλέως Γεωργίου Α’, το διώροφο κτίριο επί των οδών Κολοκοτρώνη, Βασιλέως Γεωργίου Α’ και Νοταρά (πρώην οικία Παπαγεωργακόπουλου)το οποίο έχει δώσει τη θέση του σε πολυόροφο κτίριο γραφείων κατασκευής Χαραγκιώνη, το Μέγαρο Σπυράκη και τηΡάλλειο Σχολή Θηλέων προ της κατεδαφίσεως. Από το “κάδρο” απουσιάζει ήδη το Ρολόι (Δημαρχείο), όπερ σημαίνει ότι και αυτή η φωτογραφία υπάγεται στη περίοδο δημαρχίας Αριστείδη Σκυλίτση, στις αρχές της δεκαετίας του 1970.

Δείτε ένα εκτενές φωτογραφικό / ιστορικό αφιέρωμα στο Δημοτικό Θέατρο του Πειραιά εδώ.

Στην επόμενη αεροφωτογραφία, των μέσων της δεκαετίας του 1960, με γωνία λήψης πάνω από τον Τινάνειο Κήπο, διακρίνουμε μέρος του καταπράσινου – τότε κήπου -, στο άκρο αριστερά οριακά διακρίνεται το “στοιχειωμένο” σπίτι του ναυάρχου Μιαούλη έναντι της εκκλησίας του Αγίου Σπυρίδωνα η οποία δεν διακρίνεται στο “κάδρο, το κτίριο-σύμβολο της πόλης του Πειραιά “Ρολόι (Χρηματιστήριο) το οποίο απετέλεσε επί σειρά ετών το Δημαρχείο της πόλης καθώς τμήμα τουκεντρικού λιμένα Πειραιάστο βάθος διακρίνεται “καθαρά” το “Σιλό“(σιταποθήκες) του λιμανιού – .

Δείτε ένα εκτενές φωτογραφικό / ιστορικό αφιέρωμα στο “αδικοχαμένοΡολόι του Πειραιά εδώ.

Αξίζει επίσης να παρατηρήσει κανείς την παλαιά Κεντρική Δημοτική Αγορά του Πειραιά επί της ακτής Ποσειδώνος, στα δεξιά της εικόνας, στο οικόπεδο όπου σήμερα υψώνεται ο εγκαταλειμμένος Εμπορικός Πύργος(Ουρανοξύστης).

Λίγα χρόνια αργότερα, το Ρολόι κατεδαφίζεται αδίκως από τον δοτό δήμαρχο της Επταετίας Αριστείδη Σκυλίτση και η ακτή Μιαούλη τωναρχών της δεκαετίας του 1970 παρουσιάζει την παρακάτω μορφή. Πλήθος αυτοκινήτων επί της προκυμαίας του λιμανιού, η Αγία Τριάδα και ο Τινάνειος Κήπος με την αφετηρία των αστικών λεωφορείων.

Το γραφικό Μικρολίμανο αναδεικνυόταν μέσα από φωτογραφίες στις οποίες κυριαρχούσε το υδάτινο στοιχείο, οι ψαρόβαρκες και τα καΐκια και οι ψαράδες που ετοίμαζαν τα δίχτυα τους. Μια βόλτα από το ίδιο σημείο σήμερα θα προξενήσει δυστυχώς μονάχα θλίψη για την κατάντια αυτής της πάλαι ποτέ γραφικής γωνιάς της πόλης του Πειραιά.

Δείτε ένα εκτενές αφιέρωμα παλαιών φωτογραφιών του Μικρολίμανου εδώ.

Η ακτή Μιαούλη στις αρχές της δεκαετίας του 1960 μετά τα έργα επιδιόρθωσης που έλαβαν χωρά στο κεντρικό λιμάνι της πόλης κατά τη δεκαετία του 1950. Διακρίνονται τα σημεία αναφοράς του λιμανιού, τοκτίριο των επιβατών εσωτερικού στην προβλήτα της Τρούμπας, τοΡολόι, το Μέγαρο του Ναυτικού Απομαχικού Ταμείου, η παλαιάΚεντρική Δημοτική Αγορά της πόλης, ο Σταθμός του Ηλεκτρικού αλλά και το Εργοστάσιο του Παπαστράτου.
Στην επόμενη ελαφρώς μεταγενέστερη φωτογραφία επίσης από τοκεντρικό λιμάνι του Πειραιά, πλην των πλοίων της γραμμής, διακρίνουμε εκ νέου την ακτή Μιαούλη και τη διαμορφωμένη αποβάθρα της Τρούμπας με το κτίριο του ΟΛΠ για τους επιβάτες του εσωτερικού, ενώ στο βάθος πέρα από την ακτή Τζελέπη και την πλατεία Καραϊσκάκηξεχωρίζει εκ νέου η κόκκινη πινακίδα του Καπνεργοστασίου “Παπαστράτος“. 

Μια λεπτομέρεια της παραπάνω φωτογραφίας:

Διαβάστε σχετικά: “Η πλατεία Καραϊσκάκη και τα Λεμονάδικα του Πειραιά”.

Στο επόμενο έγχρωμο επιστολικό δελτάριο της δεκαετίας του 1960 (προ Επταετίας), έχουμε μια γενική άποψη του λιμένος Πειραιώς και της ακτής Μιαούλη με όλα τα σημεία αναφοράς (Κεντρική Αγορά, Μέγαρο ΝΑΤ, Αγία Τριάδα, Τινάνειος Κήπος, Ρολόι) εκείνης της εποχής. Στα δεξιά της φωτογραφίας διακρίνεται μερικώς το κρουαζιερόπλοιο MS San Giorgio(Adriatica Line), αργότερα “City of Andros”.

Ακολουθούν δυο έγχρωμες φωτογραφίες – με διαφορετική γωνία λήψης η καθεμία – της πλατείας Καραΐσκάκη, στον κεντρικό λιμένα του Πειραιά, οι οποίες τοποθετούνται χρονικά στα τέλη της δεκαετίας του 1960 / αρχές της δεκαετίας του 1970.

Στο μέσον της όμορφα ρυμοτομημένης και προσεγμένης πλατείας δεσπόζει ο δεύτερος κατά χρονολογική σειρά έφιππος ανδριάντας του Γεωργίου Καραΐσκάκη, ο οποίος τοποθετήθηκε το 1966. Στα αξιοσημείωτα των δυο φωτογραφιών, οι παλαιές διαφημιστικές πινακίδες τσιγάρων της κραταιάς καπνοβιομηχανίας Γ.Α. Κεράνης, στη ταράτσα του Μεγάρου Τυπάλδου – οι εν λόγω διαφημιστικές πινακίδες παρέμειναν στις θέσεις αυτές μέχρι πρόσφατα – η αφετηρία των μπλε λεωφορείων όπισθεν της πλατείας (ο ίδιος χώρος χρησιμοποιείται και σήμερα ως αφετηρία αστικών συγκοινωνιών) και το στέγαστρο για τους επιβάτες των πλοίων στην ακτή Τζελέπη. Τέλος στο βάθος αριστερά σε αμφότερες φωτογραφίες μπορεί κανείς να παρατηρήσει το κτίριο του Χατζηκυριάκειου Ορφανοτροφείου Θηλέων το οποίο δεσπόζει πάνω στο λόφο της Πειραϊκής Χερσονήσου.

Διαβάστε εδώ το χρονικό της μεγάλης πυρκαγιάς της πλατείας Καραϊσκάκη στις 4 Ιανουαρίου του 1929.


Οι δυο επόμενες αεροφωτογραφίες, της ιδίας περιόδου, καταγράφουν οι μεν πρώτη την ακτή Ποσειδώνος, την ακτή Τζελέπη, την πλατεία Καραϊσκάκη και στο βάθος την ακτή Βασιλειάδη και την Δραπετσώναενώ η δε δεύτερη αεροφωτογραφία επικεντρώνεται στα πέριξ της πλατείας Καραϊσκάκη:

Στη δεύτερη αεροφωτογραφία εκτός από τα πέριξ της πλατείας Καραϊσκάκη μπορεί κάποιος να διακρίνει σε πρώτο πλάνο ορισμένα εκ των κτιρίων της οδού Γούναρη (όπου και υποκατάστημα της Εμπορικής Τραπέζης της Ελλάδος), τις εγκαταστάσεις του λιμένος των Αλών καθώς και – στο βάθος – την Δραπετσώνα:

Παρακάτω, μια άποψη του κεντρικού λιμένος Πειραιώς περί τα μέσα προς τέλη της δεκαετίας του 1970 από τις αποβάθρες της ακτής Μιαούλη. Στο βάθος διακρίνονται συν τοις άλλοις η πλατεία Καραΐσκάκη, οι νέες αποβάθρες της ακτής Τζελέπη, το Μέγαρο των ΗΣΑΠ αλλά και τοεργοστάσιο του Παπαστράτου. Προς τα άνω δεξιά της εικόνας μπορεί κάποιος να παρατηρήσει το ισόγειο τμήμα του Μεγάρου ιδιοκτησίας του Τζανείου Νοσοκομείου (όπου παλαιότερα το ξενοδοχείο Κοντινεντάλ – σήμερα άδειο οικόπεδο) στη συμβολή της οδού Δ. Γούναρη με την ακτή Ποσειδώνος.

Πηγές – Φωτογραφίες: