Οι αγνωστες πτυχες της θρυλικης «Στελλας» του ελληνικου κινηματογραφου

Η σκληρη κριτικη απο τα εντυπα της Αριστερας, η dream team των συντελεστων, οι Καννες και το αστρο της Μελινας

Η Στελλα δεν ηταν μια συνηθισμενη γυναικα. Ερωτευοταν περα και εξω απο τα στενα «καλουπια» της Ελλαδας της δεκαετιας του ’50. Ηταν δακτυλοδεικτουμενη. Περιφρονουσε το δηθεν και το «τι θα πει ο κοσμος»… Ας ελεγε οτι ηθελε! Εκεινη πηγαινε κοντρα σε ολους και σε ολα αρκει να ζουσε τον ερωτα ελευθερα. Ακομα κι αν ηξερε πως ο ερωτας αυτος θα μετατρεποταν για την ιδια σε «δικοπο μαχαιρι».

Εκανε αυτο που τις επεβαλε η συνειδηση της. Επραττε, οπως θα ελεγαν οι αρχαιοι, «κατα τον δαιμονα εαυτου». Υπεκυπτε μονο στους προσωπικους της δαιμονες και βαδισε με χαμογελο ισια πανω στο μαχαιρι που, τελικα, της εκοψε το νημα της ζωης. Ακομα και τοτε, ομως, εκεινη την υστατη ωρα, ηθελε να γευτει τον ερωτα. Γι’ αυτο τη στιγμη που ξεψυχουσε ζητησε απο τον αγαπημενο της να την φιλησει…

Η «Στελλα» του Μιχαλη Κακογιαννη ειναι, πλεον, μια ταινια θρυλος με πολλα στοιχεια αρχαιας τραγωδιας. Η πρωταγωνιστρια ενα συμβολο του ελευθερου ερωτα που κατακριθηκε ακομα και απο τα –υποτιθεται- προοδευτικα εντυπα της Αριστερας.

Για τις νεοτερες γενιες, η «Στελλα» ειναι, περα ολων των αλλων, και μια ευκαιρια για να περιηγηθει καποιος στην μετεμφυλιακη Αθηνα που ακομα μετρουσε τις πληγες της. Μπορει το σεναριο να διαδραματιζεται στον Πειραια, ωστοσο, πολλες σκηνες (με αποκορυφωμα εκεινη του μαχαιρωματος) εχουν γυριστει στα Εξαρχεια και την ευρυτερη περιοχη του κεντρου της πρωτευουσας…

Η υποθεση μιας συγχρονης… αρχαιας τραγωδιας

Δημιουργος της «Στελλας» ο 33χρονος, τοτε, Μιχαλης Κακογιαννης. Ο δημιουργος τοποθετει την ηρωιδα του σε ενα πλαισιο που σοκαρει την ακρως συντηρητικη μετεμφυλιακη Ελλαδα.

Η εικονα της σκαει σαν βομβα. Μακρια απο την εικονα της γλυκουλας κορης, του κοριτσιου απο (και για) σπιτι, της χρυσοχερας νοικοκυρας, της αμεμπτης χηρας και της ασπιλης γεροντοκορης, η Στελλα (Μελινα Μερκουρη) ειναι τραγουδιστρια, το πρωτο ονομα του λαϊκου μαγαζιου «ο παραδεισος». Ειναι εκρηκτικη γυναικα, που ζει και ερωτευεται, περα απο τα στερεοτυπα της εποχης της.

Οταν γνωριζει τον Μιλτο (Γιωργος Φουντας), ποδοσφαιριστη του Ολυμπιακου που την τραβα σαν μαγνητης, διακοπτει τον δεσμο της με τον Αλεκο (Αλεκος Αλεξανδρακης), νεαρο γονο μιας πλουσιας οικογενειας, που αντιδρουσε στη σχεση τους. Ο Αλεκος σκοτωνεται σε ενα τροχαια ατυχημα.

Ο Μιλτος θελει να την κανει γυναικα του κι εκεινη δεχεται, αλλα το μετανιωνει σχεδον αμεσως και τον εγκαταλειπει. Την ημερα του γαμου τους δεν παει ποτε στην εκκλησια και περνα τη νυχτα της με τον Αντωνη (Κωστας Κακκαβας), ενα νεαρο που γνωρισε στο δρομο.

Ξημερωματα, επιστρεφοντας στο σπιτι της, ερχεται αντιμετωπη με τον Μιλτο και χαμογελαστη συναντα τον θανατο απο το μαχαιρι του, ενω την ωρα που ξεψυχα στην αγκαλια του, του ζητα να την φιλησει, σε μια απο τις συγκλονιστικοτερες σκηνες του ελληνικου κινηματογραφου.

Αγνωστες πτυχες της ταινιας και η dream team των συντελεστων

Υποτιθεται πως το σεναριο της ταινιας εξελισσεται στις φτωχογειτονιες του Πειραια. Δεν ειναι ετσι ομως. Το σημειο που γυριστηκε η σκηνη του φονου της Στελλας, εκεινο το χαρακτηριστικο για εκεινη την εποχη, τριστρατο, βρισκεται στη συμβολη των οδων Καλλιδρομιου, Πλαπουτα και Τσαμαδου στα Εξαρχεια.

Αλλα δεν ειναι μονο αυτο. Ναι, στη διαρκεια της ταινιας εμφανιζονται σκηνες που εχουν γυριστει στον Πειραια, την Καστελλα και το Μικρολιμανο αλλα υπαρχει και η πλατεια Αβησσυνιας, η οδος Ηφαιστου, η πλατεια Μοναστηρακιου, η Πυλη της Ρωμαϊκης Αγορας, το Α’ Νεκροταφειο και η οδος Αναπαυσεως, η Ερμου, η Οθωνος και η Αμαλιας στο Συνταγμα, η Βουκουρεστιου, η Πανεπιστημιου, η Χαριλαου Τρικουπη, η Πεσματζογλου, το Αρσακειο, τα δικαστηρια της οδου Σανταροζα, οι ανηφοριες του Λυκαβηττου.

Σχεδον ολοκληρη η ταινια, ειναι σημερα ενα διαμαντι οπου ο θεατης μπορει να ανακαλυψει πως ηταν η Αθηνα εκεινη την εποχη. Ειναι ενας ασπρομαυρος «χαρτης» μιας περιοδου που χαθηκε ανεπιστρεπτι.

Περα απο τις τοποθεσιες, ωστοσο, εντυπωση προκαλει και το γεγονος οτι οι συντελεστες της ταινιας αποτελουσαν, οπως θα λεγαμε σημερα χρησιμοποιωντας εναν κατ’ εξοχην αθλητικο ορο, dream team!

Ο Μανος Χατζιδακις εγραψε τη μουσικη με τη βοηθεια του Βασιλη Τσιτσανη, τα σκηνικα δημιουργησε ο Γιαννης Τσαρουχης, την περιφημη αφισα της ταινιας, φιλοτεχνησε ο ζωγραφος και «μαγος» της γιγαντοαφισας Γιωργος Βακιρτζης, στη συγγραφη του σεναριου συμμετειχε και ο Ιακωβος Καμπανελλης. Η υποθεση, αλλωστε, βασιστηκε στο αγνωστο στο ευρυ κοινο θεατρικο εργο του Καμπανελλη «Η Στελλα με τα κοκκινα γαντια» (που ανεβηκε για πρωτη φορα μολις το 1997 απο το ΔΗΠΕΘΕ Βολου), το οποιο μεταφερει την ιστορια της «Καρμεν» του Μεριμε.

Τα κοστουμια ηταν της Ντενης Βαχλιωτη η οποια ηταν υποψηφια για Οσκαρ για τις ταινιες «Ποτε την Κυριακη» το 1960 και «Φαιδρα» το 1962 με πρωταγωνιστρια και παλι τη Μελινα Μερκουρη, ενω το 1975 κερδισε το Οσκαρ Ενδυματολογιας για την ταινια «Μεγαλος Γκατσμπι».

Για τους ηθοποιους τα λογια ειναι περιττα. Μελινα Μερκουρη, Γιωργος Φουντας, Αλεκος Αλεξανδρακης, Διονυσης Παπαγιαννοπουλος, Χριστινα Καλογερικου, Κωστας Κακκαβας Βουλα Ζουμπουλακη, Τασσω Καββαδια και βεβαια η σπουδαια Σοφια Βεμπο!

Για την Μερκουρη και τον 19χρονο τοτε Κακαβα ηταν η πρωτη εμφανιση στον κινηματογραφο. Ο ηθοποιος χρησιμοποιησε το ψευδωνυμο Κωστας Καραλης καθως, οπως ο ιδιος ειχε πει σε παλαιοτερη συνεντευξη του, δεν ηθελε να μπει το πραγματικο του ονομα στους τιτλους, επειδη δεν συμφωνουσαν οι δικοι του! Το ψευδωνυμο του το βρηκε η Μερκουρη.

Τους στιχους του τραγουδιου «Αγαπη που ‘γινες δικοπο μαχαιρι», που ακουγεται στην ταινια, εγραψε ο ιδιος ο Μιχαλης Κακογιαννης

Η αυστηρη κριτικη απο τα προοδευτικα εντυπα της Αριστερας

Οσο κι αν ειναι κατι που σημερα μας κανει εντυπωση τις χειροτερες κριτικες για την «Στελλα» τις δημοσιευσαν εντυπα της Αριστερας που αν και υποτιθεται πως επρεπε να ηταν πιο «ανοιχτα», εντουτοις εμφανιστηκαν περισσοτερο συντηρητικα απο οποιοδηποτε αλλο μεσο.

«Η χυδαιοτητα και η ξετσιπωσια παρουσιαζονται σαν ηρωισμος. Η μαγκια και το σερτιλικι, σαν παλληκαρια. (…) Το ξετραχηλισμενο αυτο γυναιο, η γυναικα που δεν θελει να παντρευτει για να ‘χει το ελευθερο να γλενταει τη ζωη της, ειναι ενας χαρακτηρας; Πιστευουν πως η προσπαθεια της, η “παλη” της να προασπισει μιαν ανηθικη, μια διεστραμμενη ασυδοσια, μπορει να κινησει τη συμπαθεια η το θαυμασμο, η πως το μαχαιρωμα της απο εναν αλητη ειναι τραγωδια;

Ο κ. Κακογιαννης, ξενος ακομα στον τοπο μας, χρωσταει να μελετησει βαθυτερα την ελληνικη πραγματικοτητα που μπορει να περιλαμβανει ακομα, σ’ εναν καποιο βαθμο, τα μπουζουκια, δεν κλεινεται ομως σ’ αυτα. Η αισθητικη του συνταυτιση με τον θιασωτη των μπουζουκιων και συνθετη του “Καταραμενου φιδιου” Μανο Χατζηδακι ειναι το λιγοτερο αποκαρδιωτικη. Οπως κι εκεινος, δε θα συγκινησει παρα μονο τους εστετ» εγραψε ο Αντωνης Μοσχοβακης, στην «Επιθεωρηση της Τεχνης».

Στη συνεχεια τη «σκυταλη» πηρε ο Κωστας Σταματιου ο οποιος εγραψε στην «Αυγη»: «Αυτο που βλεπουμε παντως, ειναι ενα ξεδιαντροπο μελοδραμα, που προβαλλει οτι χαμηλοτερο, οτι πιο “λουμπεν”, οτι πιο χυδαιο και καθυστερημενο στοιχειο υπαρχει στη συγχρονη ελληνικη πραγματικοτητα. Ειναι ενα καλομελετημενο συνοθυλευμα χυδαιου νατουραλισμου, μοιρολατριας γαλλικης σχολης (της προπολεμικης εποχης), ψευτοελληνικου λαογραφικου στοιχειου (σερβιρει στους ξενους για Ελλαδα τα τουρκοανατολιτικα μπουζουκια -που κι εδω περασε η μοδα τους-, το νταηλικι, τη σεξουαλικη ασυδοσια, το σουγιαδιασμα, την αλητεια κλπ.) ψευτικης τολμηροτητας. (…)

Λευτερια λοιπον στις γυναικες να πηγαινουν με τον πρωτο που θα τους αρεσει, και πετυχαμε την ανεξαρτησια μας! Δυστυχως, θα ‘ναι πολλα τα θυματα της τολμηροτητας του Κακογιαννη».

Η διεθνης αναγνωριση μιας σπουδαιας ταινιας

Ο ιδιος ο Μιχαλης Κακογιαννης στη βιογραφια του χαρακτηριζει αυτες τις κριτικες «γελοιες που θα ξεχαστουν γρηγορα».

Η αληθεια ειναι πως αυτες οι κριτικες ηταν οι εξαιρεσεις. Η νεαρη τοτε κριτικος Ροζιτα Σωκου εστιασε στο γεγονος οτι με αφορμη την ταινια ο ελληνικος κινηματογραφος συζητηθηκε και θεωρηθηκε επιτελους υπολογισιμος παραγοντας στην ευρωπαϊκη καλλιτεχνικη παραγωγη. Απο την πλευρα της η Ελενη Βλαχου εγραψε: «η “Στελλα” ειναι ενα καλοχτισμενο μελοδραμα που διηγειται με ευφυϊα και αισθημα την ιστορια μιας ατιθασης, υπερηφανης και αρκετα ατακτης κοπελας, της “Στελλας” που ζητει να συνδυασει τον ερωτα και την ελευθερια και να βρει μια ευτυχια χωρις δεσμους».

Η ταινια προβληθηκε στο 8ο Κινηματογραφικο Φεστιβαλ των Κανων το 1955 και την ιδια χρονια απεσπασε τη Χρυση Σφαιρα Καλυτερης Ξενης Ταινιας απο την Επιτροπη Ανταποκριτων Ξενου Τυπου στο Χολιγουντ και προταθηκε για το Οσκαρ ενδυματολογιας.

Σε εκεινη τη συναντηση στις Καννες εγινε και η γνωριμια του Ζιλ Ντασεν με τη Μελινα Μερκουρη, η οποια εγινε η μουσα του στις επομενες ταινιες του σπουδαιου δημιουργου.

Στους ελληνικους κινηματογραφους η «Στελλα» εκανε πρεμιερα στις 21 Νοεμβριου 1955 και ηταν η πιο εμπορικη της σεζον 1955-1956, απο τις 24 συνολικα ελληνικες παραγωγες που προβληθηκαν καθως «εκοψε» 134.142 εισιτηρια!

http://www.newsbeast.gr/

Recommended For You